Упиздяшиваться
(Upizdyaşivatsya)- Aşırı yorulmak, bitap düşmek, pestili çıkmak: Fiziksel veya zihinsel olarak son derece yorularak tüm enerjisini kaybetmek, tükenmek.
1. Örnek Cümle:- После целого дня работы на стройке я упиздяшился так, что ноги еле волочил. [pas-le tsel-a-va dnya ra-bo-tı na stroy-ke ya u-piz-dya-şı-lsa tak, şto no-gi ye-le va-la-çil]
- Şantiyede bütün gün çalıştıktan sonra o kadar yorulmuştum ki, ayaklarımı zar zor sürüklüyordum.
2. Örnek Cümle:- От этих бесконечных отчетов я совсем упиздяшился, башка уже не варит. [at e-tih bis-ka-neç-nıh at-çyot-af ya sav-syem u-piz-dya-şı-lsa, baş-ka u-je ne va-rit]
- Bu bitmek bilmeyen raporlardan tamamen bittim, kafa artık çalışmıyor.
3. Örnek Cümle:- Вся эта суета, работа, семья – я просто упиздяшился и хочу куда-нибудь сбежать. [fsya e-ta su-ye-ta, ra-bo-ta, syem-ya – ya pros-ta u-piz-dya-şı-lsa i ha-çu ku-da-ni-but' zbe-jat']
- Bütün bu telaş, iş, aile – sadece tükendim ve bir yerlere kaçmak istiyorum.
- Kendini tamamen tüketmek / Bitkin düşmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Упиздяшиваться
Latin Transkripsiyonu: Upizdyaşivatsya
Okunuşu ve Vurgu: [u-piz-dya-şı-vat'-sa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusça'daki en ağır küfür köklerinden biri olan пизда [piz-da] (kadın cinsel organı, hakaret olarak 'rezil, berbat') kelimesinden türemiştir. Fiilin oluşumunda, bir eylemi tamamlamayı veya yoğunlaştırmayı belirten у- [u-] ön eki, fiil kökünü oluşturan -пизд- [-pizd-] ve yoğun veya tekrar eden eylemleri gösteren -яш- [-yaş-] eki bulunmaktadır. Son olarak, fiilin kendi üzerine yapılan bir eylemi (dönüşlülüğü) ifade eden -ся [-sa] eki eklenmiştir. Bu yapı, Plutser-Sarno'nun (2005) belirttiği gibi, Rus dilinin müstehcen kelime dağarcığındaki yapısal anatomiyi ve V. S. Elistratov'un (2000) argodaki fonetik deformasyonlar ve kısaltmalar üzerine yaptığı çalışmaları yansıtır. Dolayısıyla kelime, kelimenin tam anlamıyla 'kendini (cinsel organa ait kök aracılığıyla) tamamen tüketmek/bitirmek' gibi aşırı kaba ve müstehcen bir köken anlamı taşır. Bu etimolojik yapı, eylemin sıradan bir yorgunluktan ziyade, bireyin kendi üzerine uyguladığı yıkıcı bir bitkinliği ifade ettiğini gösterir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Упиздяшиваться» kelimesi, kişinin fiziksel veya zihinsel olarak aşırı derecede bitkin düşmesini, tükenmesini, tabiri caizse 'pestilinin çıkmasını' ifade eden son derece kaba ve müstehcen bir fiildir. Standart Rusçada bu anlamı veren daha yumuşak kelimeler (örneğin вымотаться [vı-mo-tat'-sa] veya истощиться [is-to-şit'-sa]) bulunmasına rağmen, bu kelime, konuşmacının durumun şiddetini ve çaresizliğini vurgulamak istediği zaman kullanılır. Aşırı zorlayıcı ve yıpratıcı bir deneyimin sonucunu anlatmak için tercih edilir. Konuşma dilinde, özellikle argo ve gündelik küfürlü ifadelerde sıkça rastlanır. İş hayatında, fiziksel olarak ağır işler yapan kişiler veya zihinsel olarak yoğun bir tempoda çalışanlar arasında yaygın olarak kullanılır. Y. I. Levin'in (1986) Rus dilinin müstehcen ifadeleri üzerine yaptığı çalışmalarda belirtildiği gibi, bu tür fiiller sadece fiziksel bir durumu değil, aynı zamanda konuşmacının yaşadığı aşırı bunalımı ve hayal kırıklığını da yansıtan güçlü bir pragmatik değere sahiptir. Kelimenin kullanımı, konuşmacının sosyal çevresine ve konuşmanın bağlamına göre değişir; genellikle samimi, gayriresmi ve genellikle kaba bir ortamda tercih edilir. B. A. Uspensky'nin (1994) ifade ettiği gibi, bu tür kökler, Rus dilindeki kadim inanç sistemleri ve mitolojik motiflerle de derin bağlantılara sahip olup, çoğu zaman alt benliğin derinliklerinden gelen güçlü duygusal patlamaları ifade eder. Sannikov'un (1999) 'Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili' eserinde vurguladığı gibi, bu tür ifadeler, kelime oyunları ve reduplikasyon yoluyla yaratılan alay veya abartı mekanizmalarının bir parçası olarak da görülebilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).