Упиздываться
(Upizdıvat'sya)- Defolup gitmek, sıvışmak, ortadan kaybolmak: Bir yerden çok hızlı, kaba bir şekilde veya sorumluluktan kaçmak amacıyla ayrılmak.
1. Örnek Cümle:- Давай, упиздывайся отсюда, пока я тебе шею не свернул! [da-vay, u-piz-dı-vay-sya at-syu-da, pa-ka ya ti-bye şey-u nye svir-nul!]
- Hadi, defol buradan, yoksa senin boynunu kırmadan!
2. Örnek Cümle:- Как только он услышал шум, сразу же упиздываться начал. [kak tol-ka on us-lı-şal şum, sra-zu je u-piz-dı-vat'-sya na-çal]
- Sesi duyar duymaz hemen sıvışmaya başladı.
- Kendini defetmek / Sıvışıp gitmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Упиздываться
Latin Transkripsiyonu: Upizdıvat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [u-piz-dı-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en ağır küfür köklerinden biri olan пизда [piz-da] kelimesinden türemiştir. Пизда [piz-da], kadın cinsel organını ifade eden kaba bir terimdir. Fiil, bu köke eklenen у- [u-] ön eki (genellikle uzaklaşma, tamamlanma veya sonlanma anlamı katar), -ывать [-ıvat'] son eki (eylemin tekrarlılığını veya bitmemişliğini gösteren bitmemişlik belirteci) ve -ся [-sya] dönüşlülük/edilgenlik eki ile oluşmuştur. Bu kombinasyon, kelimeye "kaba bir şekilde bir yerden uzaklaşmak" veya "aceleyle, alelacele ayrılmak" anlamını yükler. Kökün kendisi Proto-Slavca *pizda kelimesine dayanır ve Slav dillerinde benzer biçimlerde bulunur.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Упиздываться [u-piz-dı-vat'-sya] fiili, Rus argosunun en kaba ve aşağılayıcı ifadelerinden biridir. Nötr bir şekilde "ayrılmak" (уходить [u-ha-dit']), "gitmek" (идти [it-ti]) veya "uzaklaşmak" (удаляться [u-da-lyat'-sya]) yerine bu fiilin kullanılması, konuşmacının ya çok büyük bir öfke, küçümseme veya bıkkınlık içinde olduğunu ya da bahsedilen kişinin çok hızlı, kaba ve genellikle sorumluluktan kaçarak bir yerden ayrıldığını vurgular. Genellikle emir kipiyle kullanıldığında (örneğin: Упиздывайся! [u-piz-dı-vay-sya!]), "defol git!", "sıvış!", "kaybol!" gibi son derece kaba ve agresif bir kovma anlamı taşır. Bu fiil, özellikle sokak jargonunda, hapishane argosunda (феня [fe-nya]) ve genel olarak alt kültürlerde yaygın olarak kullanılır. Toplumsal normlara ve nezakete tamamen aykırı bir dil kullanımıdır ve profesyonel, resmi veya saygılı ortamlarda kesinlikle yeri yoktur. Bu tür ifadelerin kökenleri, Levin'in belirttiği gibi, fiilsiz kovma cümlelerinin ve pasif-agresif yapıların pragmatik analizinde incelenebilir; bu tür fiiller, doğrudan eylemi belirterek muhatabı üzerinde güçlü bir etki bırakmayı hedefler.
4. KAYNAKÇA
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).