1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Так-перетак
Latin Transkripsiyonu: Tak-peretak
Okunuşu ve Vurgu: [tak-pi-ri-tak]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Bu ifade, Rusçada “böyle, şöyle, şu şekilde” anlamına gelen так [tak] zarfı ile “yeniden, tekrar, aşırı” gibi anlamlar katan пере- [pye-rye] ön ekinin birleşiminden türemiştir. Temel olarak так [tak] kelimesinin ritmik bir tekrarı ve değişimiyle oluşturulan ikilemeli bir yapıdır. Sözcük, doğrudan bir anlam taşımaktan ziyade, pragmatik bir işlev görerek Rusçadaki en ağır küfürlerden biri olan «еб твою мать» [yep tva-yu mat'] ifadesinin yerine kullanılan bir örtmecedir (eufemizm). Bu tür ikilemeler, argo ve gündelik dilde güçlü duyguları daha hafif bir şekilde ifade etmek için sıklıkla kullanılır.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

«Так-перетак» [tak-pi-ri-tak] ifadesi, Rusya’nın günlük konuşma dilinde, özellikle de ağır küfürlerin yasak veya uygunsuz olduğu ortamlarda (örneğin, çocukların yanında, resmi mekanlarda veya saygısızlık olarak algılanabilecek durumlarda) başvurulan yaygın bir yer tutar. İşlevi, kişinin hissettiği aşırı öfke, şaşkınlık, hayal kırıklığı veya bıkkınlık gibi güçlü duyguları doğrudan ve kaba bir ifade kullanmadan dile getirmektir. Bu ifade, Rus dilinin müstehcen ifadeleri üzerine yaptığı çalışmalarla bilinen Y. I. Levin'in (1986) belirttiği gibi, fiilsiz kovma cümlelerinin ve pasif-agresif yapıların pragmatik analizinde ele alınabilir. Zemskaya (1996), 20. yüzyılın sonunda Rus dilindeki değişimleri ve euphemizmlerin yaygınlaşmasını incelerken, bu tür ikamelerin toplumsal normlara uyum sağlama çabası olarak ortaya çıktığını belirtir.

V. Z. Sannikov’un (1999) “Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili” adlı çalışmasında ele aldığı “dil oyunları” ve “ritmik yapılar” bağlamında, «так-перетак» [tak-pi-ri-tak] ifadesi, tekerlemelere benzer yapısıyla dikkat çeker. Bu ritmik ve tekrar eden form, ifadenin ciddiyetini azaltır ve onu daha tolere edilebilir, hatta bazen mizahi kılar. Orijinal küfür ifadesi olan «еб твою мать» [yep tva-yu mat'] Rus kültüründe en sert ve saygısız ifadelerden biri olarak kabul edilir ve B. A. Uspensky’nin (1994) Rus ekspresif frazeolojisinin mitolojik boyutları üzerine yaptığı araştırmalarda, ana figürüyle ve pagan inançlarıyla bağlantılı derin köklere sahip olduğu görülür. «Так-перетак» [tak-pi-ri-tak] ise bu ağır ifadenin şiddetini törpüleyerek, benzer bir etkiyi daha hafif bir formda yaratma arayışının bir ürünüdür. Plutser-Sarno’nun (2005) Rus küfürlerini inceleyen kapsamlı sözlüğünde ve Elistratov’un (2000) Rus argosu sözlüğünde bu tür örtmeceli ifadeler detaylıca ele alınır.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).
• Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).
• Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).