Спичуживаться
(Spiçujivat'sya)- Hızla bir yerden uzaklaşmak, sıvışmak, kaçıp gitmek : Sorumluluktan, sıkıntılı bir durumdan veya istenmeyen bir karşılaşmadan hızla ve genellikle gizlice uzaklaşmak.
1. Örnek Cümle:- Как только начался кипиш, он сразу же спичужился. [kak tol'ka na-çal-sya ki-piş, on srazu je spi-çu-jil-sya]
- Kargaşa başlar başlamaz, o hemen sıvıştı.
2. Örnek Cümle:- Надо спичуживаться отсюда, пока нас не заметили. [na-da spi-çu-ji-vat'-sya at-syu-da, pa-ka nas ni za-mye-ti-li]
- Bizi fark etmeden buradan sıvışmamız lazım.
3. Örnek Cümle:- Вечно он спичуживается от работы, лишь бы ничего не делать. [vyetş-na on spi-çu-ji-vat'-sya at ra-bo-tı, liş bı ni-çe-vo ni dye-lat']
- Hep işten kaytarır (sıvışır), yeter ki hiçbir şey yapmasın.
- Hızla ortadan kaybolmak / Sıvışmak / Defolmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Спичуживаться
Latin Transkripsiyonu: Spiçujivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [spi-çu-ji-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
«Спичуживаться» kelimesi, Rus argosunda hızla bir yerden uzaklaşmak, sıvışmak veya ortadan kaybolmak anlamında kullanılan bir fiildir. Kökenbilimsel olarak bu kelimenin, Rusça argoda «hızla kaçmak, gizlenmek» anlamlarına gelen чухнуть [çuh-nut'] fiilinden türemiş olması muhtemeldir. Bu köke eklenen «с-» [s-] ön eki (tamamlama veya bir yerden ayrılma anlamı katar) ve fiilin süreklilik (imperfective) bildiren «-ива-» [i-va-] eki ile refleksif (dönüşlü) «-ся» [sya] son eki (kendi kendine eylemi gerçekleştirme) birleşimiyle oluşmuştur. Bu yapı, birçok Rusça argo kelimesinde görülen, mevcut fiillerin anlamını pekiştirmek veya değiştirmek için kullanılan bir yöntemdir. Kelimenin kökensel yapısı, eylemin ani ve çoğu zaman başkalarından gizli bir şekilde gerçekleştiği çağrışımını güçlendirir. Bu tür sözcükler, özellikle Elistratov'un ve Mokienko & Nikitina'nın sözlüklerinde sıkça rastlanan, halk dilinin ve yeraltı jargonunun dinamik yapısını yansıtır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Спичуживаться» kelimesi, resmi dilde karşılığı смываться [smı-vat'-sya] (sıvışmak, ortadan kaybolmak) olan, ancak ondan daha kaba ve argo niteliğinde bir ifadedir. Genellikle bir yerden sorumluluktan, sıkıntılı bir durumdan veya istenmeyen bir karşılaşmadan kaçmak amacıyla hızla ve dikkat çekmeden uzaklaşmayı ifade eder. Bu türden bir ifade, özellikle gençlik argosunda, sokak dilinde ve hapishane jargonunda (феня [fe-nya]) yaygın olarak kullanılır. Konuşmacının kaçış eylemini küçümser, alaycı veya umursamaz bir tavırla dile getirmesini sağlar. Sözcüğün kullanımı, bireyin bulunduğu ortamdan "sıvışma" eylemini vurgulayarak, çoğu zaman bir görevden kaçma, bir suç mahalinden uzaklaşma veya rahatsız edici bir sohbeti yarıda kesme gibi bağlamlarda ortaya çıkar. Sovyet sonrası dönemde dilin serbestleşmesiyle birlikte, bu türden küfürlü ve argo ifadelerin kamusal alandaki kullanımı artmıştır. Galeotti'nin çalışmalarında belirtilen suç dünyasının dinamikleri veya Chalidze'nin Sovyet dönemindeki suçlu psikolojisi üzerine analizleri, bu türden kaçış ve gizlenme ifadelerinin kültürel alt yapısına ışık tutmaktadır. Kelime, kişinin kendini bir durumdan ustaca veya kaba bir şekilde kurtarma becerisine de gönderme yapabilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.