Смандяриться
(Smandyaritsya)- Sorumluluktan, tehlikeden veya yasa dışı bir durumdan korkakça, gizlice veya aniden kaçmak; sıvışmak, tüymek. Özellikle küçümseme veya alaycı bir tonda kullanılır.
1. Örnek Cümle:- Он как увидел ментов, сразу смандярился. [on kak uvidel mintov, sra-zu sman-dya-ri-lsa]
- Polisleri görür görmez hemen sıvıştı.
2. Örnek Cümle:- А где Петрович? Сказали, что смандярился с деньгами. [a gde pitro-viç? ska-za-li, şto sman-dya-ri-lsa s den'-ga-mi]
- Pietroviç nerede? Paralarla sıvışıp gitmiş dediler.
3. Örnek Cümle:- После драки все разбежались, а он смандярился первым. [pos-le dra-ki fsye raz-bi-ja-liş, a on sman-dya-ri-lsa per-vım]
- Kavgadan sonra herkes dağıldı, o ise ilk sıvışan oldu.
- Ortadan kaybolmak / Sıvışmak / Gizlenmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Смандяриться
Latin Transkripsiyonu: Smandyaritsya
Okunuşu ve Vurgu: [sman-dya-ri-tsa]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Fiil, Rus argosunda ve kaba dilde yaygın olarak kullanılan `манда` [man-da] (kadın cinsel organı için kaba ve aşağılayıcı bir terim) kökünden türemiştir. Bu kök, genellikle bayağılık, utanç veya aşağılayıcılıkla ilişkilendirilir. `Смандяриться` fiilinin başına gelen `с-` (s-) ön eki, genellikle bir eylemin tamamlanmasını, sonuçlanmasını veya bir yerden uzaklaşmayı belirtir. Fiilin kendisi, kökündeki kaba anlamdan yola çıkarak, "utanç verici bir şekilde, gizlice veya korkakça ortadan kaybolmak" anlamını taşır. Kelimenin yapısı, eylemin sadece gerçekleştiğini değil, aynı zamanda olumsuz bir imayla yüklü olduğunu gösterir. Bu etimolojik bağlantı, kelimenin sıradan bir "kaybolmak" eyleminden ziyade, derin bir hor görme ve suçlama tonu taşımasına neden olur. Elistratov'un (2000) "Rus Argosu Sözlüğü"nde ve Mokienko & Nikitina'nın (2000) "Büyük Rus Jargon Sözlüğü"nde benzer anlamlarla yer almaktadır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Смандяриться kelimesi, Rusça konuşma dilinde ve özellikle yeraltı jargonu olan феня [fe-nya] içinde yaygın bir kullanıma sahiptir. Genellikle, bir kişinin sorumluluktan kaçmak, tehlikeli bir durumdan sıvışmak, bir kavgadan çekinmek veya yasa dışı bir işin ardından iz bırakmadan kaybolmak gibi durumlarda kullanılır. Kelimenin taşıdığı anlam, sadece fiziksel bir kayboluşu değil, aynı zamanda eylemin korkakça, onursuzca veya kurnazca yapıldığını ima eder. Bu durum, suç dünyası ve hapishane kültürü gibi ortamlarda, borçlardan kaçan, ihanet eden veya "çakalca" davranan kişileri tanımlamak için oldukça sık başvurulan bir ifade haline gelmiştir. Galeotti'nin (2018) "The Vory: Russia's Super Mafia" adlı eseri ve Chalidze'nin (1977) "Criminal Russia" adlı çalışması gibi kaynaklar, bu tür bir dilin ortaya çıktığı sosyokriminal bağlamları derinlemesine inceler.
Kelimedeki `манда` [man-da] kökü, ifadeye ek bir aşağılama ve bayağılık katmanı ekler. Bu, özellikle erkek egemen argo ortamlarda, kaçan veya zayıf görünen birine yönelik bir çeşit hadım etme veya kadınsılaştırma iması taşıyabilir. Bu tür kullanımlar, Rus argosunun karakteristik özelliği olan duygusal yoğunluğu ve kaba ifade biçimlerini yansıtır. Tarihsel olarak, bu tür kelimeler, toplumsal normlara karşı bir meydan okuma veya yeraltı dünyasının kendi ahlak anlayışını ifade etme aracı olarak gelişmiştir. Levin'in (1986) "Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine" adlı çalışması, bu tür ifadelerin pragmatik analizini sunar. Kelimenin kullanımı, konuşmacının olay veya kişiye karşı duyduğu öfke, hayal kırıklığı veya küçümsemeyi doğrudan aktarır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargon Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.