1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Схуяшиться
Latin Transkripsiyonu: Skhuyaşitsya
Okunuşu ve Vurgu: [s-hu-ya-şit-sya]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Bu fiil, Rusçadaki en temel ve ağır küfür köklerinden biri olan хуй [huy] kelimesinden türemiştir. Хуй [huy] kelimesi, erkek cinsel organını ifade eder ve Rusçada sayısız küfürlü fiil, isim ve sıfatın türetildiği bir ana köktür (Plutser-Sarno, 2005). Fiile eklenen -яшиться (veya benzeri -ячиться, -иться) eki, genellikle tamamlanmış, ani, yoğun veya olumsuz bir eylemi ifade eden dönüşlü (refleksif) bir fiil biçimi oluşturur. Buradaki -яш- kökünün, yoğun ve çoğu zaman kaba bir eylemi belirten -ячить [ya-çit'] gibi fiillerle paralellik gösterdiği düşünülür. Başta yer alan с- [s-] ön eki ise genellikle eylemin tamamlanmışlığını, bir yerden ayrılmayı veya bir durumdan çıkmayı ifade eder. Bu yapısıyla схуяшиться fiili, kaba bir şekilde ve aniden bir yerden ayrılmak, ortadan kaybolmak veya sıvışmak anlamı kazanmıştır.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Схуяшиться [s-hu-ya-şit-sya] kelimesi, Rusça konuşulan toplumlarda son derece kaba ve ağır bir ifade olup, günlük konuşmada ancak çok samimi veya öfkeli, agresif bağlamlarda kullanılır. Kelime, bir kişinin sorumluluktan kaçarak, korkakça veya düşüncesizce aniden ortadan kaybolmasını, firar etmesini veya bir yerden sıvışmasını tanımlamak için kullanılır. Bu tür fiillerin ortaya çıkışı, Rusça küfür dilinin pragmatik özellikleriyle yakından ilişkilidir; yani konuşmacının duygu durumunu (bıkkınlık, öfke, küçümseme) en sert şekilde ifade etme isteğini yansıtır (Levin, 1986). Kelime, toplumda hoş karşılanmayan bir eylemi, yani kaçmayı veya sorumluluktan sıyrılmayı, temel bir küfür köküyle birleştirerek eyleme yönelik aşağılamayı ve horgörüyü güçlendirir. Bu tür 'küfürlü fiil oluşturma' mekanizması, Rusça argo ve jargonda oldukça yaygındır ve pek çok eylemi küfür kökleriyle ifade ederek yoğun bir duygusal ton katmaya yarar (Elistratov, 2000; Mokienko & Nikitina, 2000). Bir nevi "defolup gitmek", "siktir olup gitmek" gibi ifadelerdeki küfürlü köklerin Türkçedeki benzer işlevine karşılık gelir. Kelimenin kullanımı, kişinin içinde bulunduğu sosyal çevreye ve konuşmanın resmiyetine bağlı olarak büyük ölçüde değişir; resmi ortamlarda asla yeri yoktur, ancak sokakta veya arkadaşlar arasında yaygın olarak duyulabilir. Uspensky'nin (1994) belirttiği gibi, Rusçadaki küfür köklerinin pagan inançlarıyla ve yeraltı dünyasıyla bağlantıları, bu kelimenin taşıdığı ilkel ve güçlü olumsuz anlamı daha da derinleştirir.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).