Путана
(Putana)- Dövizle çalışan hayat kadını; fahişe: Genellikle yabancılarla veya dövizle çalışan, Sovyet sonrası dönemde ortaya çıkan ve toplumsal bir fenomeni temsil eden hayat kadını. Bu terim, özellikle Sovyetler Birliği'nin son dönemlerinde ve çöküşünün ardından Batılı turistlerin ve iş insanlarının Rusya'ya gelişiyle yaygınlaşmıştır.
1. Örnek Cümle:- В конце 80-х в центре Москвы появилось много путан, обслуживающих иностранцев. [v kantse vas-mi-di-sya-tıh v tsen-tre mask-vı pa-ya-vi-las' mno-ga pu-tan, ap-slu-ji-va-yu-şih i-nas-tran-tsef]
- 80'lerin sonunda Moskova'nın merkezinde yabancılara hizmet veren çok sayıda dövizli hayat kadını ortaya çıktı.
2. Örnek Cümle:- Её называли путаной, потому что она всегда была с богатыми иностранцами. [yi-yo na-zı-va-li pu-ta-nay, pa-ta-mu şto a-na f-sig-da bı-la s ba-ga-tı-mi i-nas-tran-tsa-mi]
- Ona dövizli hayat kadını diyorlardı çünkü hep zengin yabancılarla birlikteydi.
- Dövizli hayat kadını
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Путана
Latin Transkripsiyonu: Putana
Okunuşu ve Vurgu: [pu-ta-na]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Rusça argodaki «путана» [pu-ta-na] kelimesi, diğer birçok Slav dilinde olduğu gibi, büyük olasılıkla Roman dillerinden ödünç alınmıştır. Latincede "kötü koku, pislik" anlamına gelen "putida" kökünden türeyen ve "küçük fahişe" anlamındaki İtalyanca "puttana" veya Fransızca "putain" kelimeleri ile güçlü bir etimolojik bağlantısı bulunmaktadır. Bu kelimeler Orta Çağ'dan itibaren Avrupa dillerine yayılmış ve zamanla farklı coğrafyalarda benzer anlamlar kazanmıştır. Rusçaya muhtemelen Batı Avrupa kültürünün etkisiyle geçmiştir. Kelime, anlamı itibarıyla "fahişe" veya "hayat kadını" anlamlarını taşırken, Rus sosyokültürel bağlamında kendine özgü bir alt anlam ve tarihsel boyuta sahip olmuştur. Vasmer'ın [vas-mer] etimolojik sözlüğü ve Plutser-Sarno'nun [plut-ser-sar-no] çalışmaları, bu tür ödünç kelimelerin Rus dilindeki adaptasyon süreçleri hakkında genel çerçeve sunar.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Путана» [pu-ta-na] terimi, özellikle Sovyetler Birliği'nin son dönemleri olan Perestroyka [pi-ris-troy-ka] yılları (1980'lerin sonu) ve Sovyet sonrası dönemde (1990'lar) Rusya'da ortaya çıkan ve yaygınlaşan toplumsal bir fenomeni ifade eder. Bu dönemde Rusya ekonomisi dışa açılmaya başlamış, Batılı turistler, iş insanları ve diplomatlar ülkeye akın etmiştir. Sovyet ekonomisinde döviz (валюта [va-lyu-ta]) kıt ve değerli bir meta iken, Batılı ziyaretçiler için sıradan bir ödeme aracıydı. Bu durum, Rus kadınları arasında yabancılara döviz karşılığı cinsel hizmet sunan bir kesimin ortaya çıkmasına neden olmuştur. "Dövizli hayat kadını" anlamına gelen «валютная проститутка» [va-lyut-na-ya pras-ti-tut-ka] ifadesiyle eşanlamlı olarak kullanılan «путана» [pu-ta-na], bu yeni meslek grubunu tanımlamak için kullanılmıştır. Terim, sadece bir mesleği değil, aynı zamanda o dönemin ekonomik ve sosyal değişimlerini, Sovyet ideolojisinin çöküşünü ve Batı dünyasına duyulan hem hayranlığı hem de tepkiyi yansıtan karmaşık bir sembol haline gelmiştir. Galeotti'nin [ga-li-ot-ti] "The Vory" adlı eseri ve Chalidze'nin [ça-lid-ze] "Criminal Russia" gibi sosyolojik ve kriminolojik kaynaklar, bu tür yeraltı faaliyetlerinin Sovyet ve Sovyet sonrası Rus toplumundaki yerini ve gelişimini anlamak için önemli bir zemin sağlar. Zemskaya'nın [zem-skaya] 20. yüzyıl sonu Rus dili üzerine yaptığı araştırmalar, bu tür yeni terimlerin dilsel değişime nasıl ayak uydurduğunu gösterir. Kültürel olarak, «путана» [pu-ta-na] figürü, yabancıların gözünde egzotik ve erişilebilir, Rus toplumunun gözünde ise ahlaki çöküşün ve Batı'ya özenmenin bir yansıması olarak algılanmıştır. Terim, zamanla daha genel bir "fahişe" anlamı kazanmış olsa da, tarihsel kökenindeki "dövizle çalışma" ve "yabancılarla ilişki" çağrışımı, Sovyet sonrası Rusya'nın ekonomik ve sosyal travmalarına dair önemli bir ipucu sunar.
4. KAYNAKÇA
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
- Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).