Перессать
(Peressat')- Korkaklık etmek, ödlek davranmak, cesaretini kaybetmek: Bir durum, tehdit veya zorluk karşısında aşırı korku ve panik nedeniyle geri adım atmak, yapması gerekeni yapmaktan vazgeçmek veya cesaretini yitirerek pes etmek. Genellikle küçümseyici bir tondadır.
1. Örnek Cümle:- Не перессывай, давай, сделай это! [ni pi-ris-say', da-vay', zdyel-ay e-ta!]
- Ödleklenme, hadi yap şunu!
2. Örnek Cümle:- Он в последний момент перессал и не пошёл на драку. [on v pas-led-niy ma-myent pi-ris-sal i ni pa-şyol na dra-ku.]
- Son anda korkaklık etti ve kavgaya gitmedi.
3. Örnek Cümle:- Ты что, совсем перессал? [tı şto, sav-syem pi-ris-sal?]
- Ne o, tamamen mi ödlekledin?
- Üzerine işemek
- Altına işemek (mecazi olarak korkudan)
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Перессать
Latin Transkripsiyonu: Peressat'
Okunuşu ve Vurgu: [pi-ris-sat']
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçada "üzerine işemek", "bir şeyin üzerinden işemek" veya "tekrar işemek" gibi literal anlamlara gelen ve ağır küfürlü bir fiil kökü olan ссать [ssat'] fiiline, farklı anlamlar katan пере- [pe-re] önekinin eklenmesiyle oluşmuştur. Vasmer'in etimolojik sözlüğüne göre ссать [ssat'] fiili, Proto-Slavca *sьcati fiiline dayanır ve "idrar yapmak" anlamına gelir. Türkçedeki "işemek" kelimesinin kaba bir karşılığıdır. Пере- [pe-re] öneki, bir eylemin tamamlanması, aşırıya kaçması veya bir şeyin üzerinden geçmesi gibi anlamlar katabilir. Kelimenin argo anlamında "korkmak" veya "ödlek davranmak" olarak kullanılması, aşırı korkudan idrarını tutamamak veya altına kaçırmak gibi fiziksel tepkimelerle ilişkilendirilen yaygın bir metafordan kaynaklanır. Bu metafor, kişinin kontrolünü yitirdiğini ve korku karşısında zayıf düştüğünü vurgular.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Перессать [pi-ris-sat'] kelimesi, Rus argosunda ve ağır sokak dilinde "korkaklık etmek", "ödlek davranmak" veya "bir şeyden vazgeçmek" anlamında kullanılır. Bu kullanım, özellikle bir çatışma, tehlikeli bir durum veya bir meydan okuma karşısında kişinin cesaretini kaybederek geri adım atmasını, verdiği sözden dönmesini veya yapması gerekeni yapmaktan çekinmesini ifade eder. Plutser-Sarno'nun "Büyük Rus Küfür Sözlüğü"nde (Большой словарь русского мата) belirtildiği üzere, ссать [ssat'] kökünden türeyen ifadeler, Rus dilinin en ağır ve aşağılayıcı küfür köklerinden birini oluşturur. Bu nedenle перессать [pi-ris-sat'] fiili, sadece "korkmak" anlamına gelmez; aynı zamanda kişinin zayıflığını, iradesizliğini ve utanç verici bir şekilde geri çekilmesini vurgulayan, küçümseyici ve hakaretamiz bir tondadır. Sokak kültüründe ve özellikle kriminal jargon olan феня [fe-nya] içinde, bu tür ifadeler, itibar kaybını ve kişinin sosyal hiyerarşideki yerinin düşmesini işaret eder. Bireyin "korkup altına işemesi" metaforu, bir erkeklik veya güç gösterisi bağlamında utanç verici bir zafiyet olarak algılanır. Levin'in "Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine" (Об обсценных выражениях русского языка) adlı çalışması, bu tür fiillerin sadece literal anlamlarının ötesinde, konuşmacının öfkesini ve karşısındakini aşağılama arzusunu nasıl pragmatik olarak ilettiğini açıklamaktadır. Kelime, kişinin "cesaretini yitirmesi", "ödlekleşmesi" gibi durumları acımasızca eleştirmek için kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка.