1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Педерастия
Latin Transkripsiyonu: Pederastiya
Okunuşu ve Vurgu: [pe-de-ras-ti-ya]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

«Педерастия» [pe-de-ras-ti-ya] kelimesi, Eski Yunanca “παιδεραστία” (paiderastia) teriminden türemiştir. Bu terim, “çocuk” anlamına gelen “παῖς” (paîs) ve “sevgi” veya “seven” anlamına gelen “ἐραστής” (erastḗs) köklerinin birleşiminden oluşur. Kelime, Latin dillerine “pederastia” olarak geçmiş ve oradan Batı Avrupa dilleri (örneğin, Fransızca “pédérastie”, Almanca “Päderastie”) aracılığıyla Rusçaya girmiştir. Başlangıçta genç erkeklere duyulan sevgi veya onlarla olan cinsel ilişkiyi ifade ederken, tarihsel süreçte anlam genişlemesi ve daralması yaşamış, modern dillerde genellikle erkek eşcinselliğini genel olarak veya özellikle yaş farkı içeren cinsel ilişkiyi tanımlamak için kullanılmıştır. Vasmer’in belirttiği gibi, Rusçadaki çoğu Batı kökenli kelime gibi bu kelime de Slav dillerine özgü olmayıp, dış etkileşimlerle dile girmiştir.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Rusçada «педерастия» [pe-de-ras-ti-ya] kelimesi, hem tarihsel olarak hem de modern kullanımda oldukça olumsuz ve aşağılayıcı bir çağrışıma sahiptir. Kelime, iki ana bağlamda kullanılır:

İlk olarak, genel anlamda erkekler arası cinsel ilişkileri, yani eşcinselliği ifade etmek için kullanılmıştır. Özellikle Sovyetler Birliği döneminde, 1934’ten 1993’e kadar yürürlükte olan ve erkekler arası cinsel ilişkileri suç sayan ünlü Ceza Kanunu’nun 121. Maddesi’nde bu tür eylemler “мужеложество” [mu-je-lo-jes-tva] olarak adlandırılsa da, «педерастия» [pe-de-ras-ti-ya] terimi de kamuoyunda ve yasal söylemde eşcinselliği stigmatize etmek için yaygınca kullanılmıştır. Bu dönemde eşcinsellik bir “hastalık” veya “suç” olarak görüldüğü için, kelime ciddi bir ahlaki ve hukuki yük taşımıştır. Chalidze’nin “Criminal Russia” adlı eserinde belirttiği üzere, Sovyetler dönemindeki suçlu psikolojisi ve kast sistemi, bu tür kelimelerin dile yansımasına neden olmuştur.

İkinci ve daha spesifik anlamıyla, «педерастия» [pe-de-ras-ti-ya], yaşça büyük bir erkek ile ergen veya çocuk yaştaki bir erkek arasındaki cinsel ilişkiyi tanımlar ve pedofiliye yakın bir anlama gelir. Bu kullanım, kelimenin orijinal Yunanca kökenine daha yakındır ve toplumda en şiddetli kınamalara yol açan cinsel sapmaları ifade etmek için kullanılır.

Ağır küfür ve argo sözlüklerinde, «педерастия» [pe-de-ras-ti-ya] ve türevleri, özellikle “педераст” [pe-de-rast] (bir erkeğe aşağılayıcı bir şekilde eşcinsel diye hitap etmek) kelimesi, hapishane jargonu феня [fe-nya] içinde önemli bir yer tutar. Hapishane hiyerarşisinde, pasif cinsel rolde olan veya zorla bu role itilen mahkumları (“опущенные” [a-pu-şçen-nı-ye] – aşağılanmışlar) tanımlamak için kullanılan en ağır hakaretlerden biridir. Bu bağlamda, kelime cinsel yönelimden ziyade, bir bireyin statüsünü, gücünü ve hapishane topluluğundaki konumunu belirten, şiddetli bir aşağılama aracı olarak işlev görür. Galeotti’nin “The Vory” adlı eserinde bahsedilen “Kanuni Hırsızlar” (Vor v Zakone) kültürü ve suç örgütlerinin şeref kodları, bu tür kelimelerin hapishane ortamındaki yıkıcı gücünü açıkça ortaya koyar.

Günümüzde Rusçada “гомосексуализм” [ga-ma-sek-su-a-lizm] terimi, daha nötr ve bilimsel bir dil olarak eşcinselliği ifade ederken, «педерастия» [pe-de-ras-ti-ya] hala ağırlıklı olarak pejoratif, saldırgan veya hukuki/tarihsel bağlamlarda kullanılır ve toplumda tabu bir kelime olarak algılanır.

4. KAYNAKÇA

• Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Galeotti, M. (2018). The Vory: Russia's Super Mafia. Yale University Press.
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.