Отмандяриваться
(Otmandyarivatsya)- Bahane uydurarak sıyrılmak, paçayı kurtarmak: Bir görevden, sorumluluktan veya istenmeyen bir durumdan, zayıf ve ikna edici olmayan bahanelerle kurtulmaya çalışmak; genellikle küçümseyici bir tonda kullanılır.
1. Örnek Cümle:- Хватит отмандяриваться, иди работай! [hva-tit at-man-dya-ri-vat'-sya, i-di ra-bo-tay!]
- Bahane uydurmayı bırak da git işini yap!
2. Örnek Cümle:- Он опять пытается отмандяриться от семейных дел. [on a-pyat' pı-tay-yet-sya at-man-dya-rit'-sya at se-mey-nıh dyel]
- O yine aile işlerinden paçasını kurtarmaya çalışıyor.
- Ukalalık etmek, laf yetiştirmek (zayıf argümanlarla): Tartışmada veya sorguda karşı tarafa zayıf, ikna edici olmayan argümanlarla karşılık vermek; genellikle boş ve anlamsız cevaplar vermek.
1. Örnek Cümle:- Что ты там мне отмандяриваешься, отвечай по существу! [şto tı tam mnye at-man-dya-ri-va-yet'-sya, at-ve-çay pa su-şe-stvu!]
- Ne laf yetiştirip duruyorsun bana orada, esas konuya cevap ver!
- Amcıkla kendini sıyırmak / Amcıkça bahanelerle paçayı kurtarmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Отмандяриваться
Latin Transkripsiyonu: Otmandyarivatsya
Okunuşu ve Vurgu: [at-man-dya-ri-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçadaki en kaba ve müstehcen köklerden biri olan манда [man-da] (kadın cinsel organı, Türkçedeki 'am' veya 'amcık') kelimesinden türemiştir. Fiilin başına gelen от- [at-] ön eki 'uzaklaşma', 'kurtulma' veya 'tamamlama' anlamı katarken, -ивать [-i-vat'] eki sıkça tekrar eden veya uzun süren bir eylemi (frekansiflik) ifade eder ve -ся [-sya] eki fiile dönüşülülük (reflexive) veya karşılıklılık anlamı yükler. Kelimenin kökeni, kişinin kendini bir şeyden 'amcıkça' veya 'değersiz bahanelerle' sıyırmasını imler.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Отмандяриваться» kelimesi, konuşma dilinde ve argoda sıklıkla bir sorumluluktan, görevden veya hoşnut olunmayan bir durumdan kaçınmak için zayıf, inandırıcı olmayan veya küçümseyici bulunan bahaneler öne sürme eylemini tanımlar. Kullanımı, bahane üreten kişiye karşı derin bir alaycılık, küçümseme veya bıkkınlık ifade eder. 'Am' kökünün varlığı, ileri sürülen bahanelerin ne kadar 'amcık gibi' (yani değersiz, zayıf, korkakça) olduğunu vurgulayarak, eylemin kendisini daha da küçültücü bir hale getirir. Bu, özellikle hiyerarşik veya zorlayıcı ortamlarda (örneğin askerlikte, hapishanede veya iş yerinde) bir görevi yerine getirmek istemeyen, ancak doğrudan reddetmeye cesaret edemeyen kişilerin pasif-agresif davranışlarını nitelendirmek için kullanılır. Levin'in (1986) belirttiği gibi, Rus dilindeki müstehcen ifadeler, doğrudan bir eylem yerine, konuşmacının duygu durumunu ve muhatabına yönelik aşağılamasını aktarmada güçlü bir araçtır. Bu kelime de, muhatabın bahanelerini 'hiç' sayma ve onu ciddiye almama pratiğini yansıtır.