1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Отмандяриться
Latin Transkripsiyonu: Otmandyaritsya
Okunuşu ve Vurgu: [at-man-dya-rit'-sya]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Bu fiil, Rusçada ağır küfür jargonunun temelini oluşturan ve kadın cinsel organını ifade eden müstehcen köklerden biri olan «манда» [man-da] kelimesinden türemiştir. Bu kök, genellikle küçümseme, aşağılama veya kaba bir ifade biçimi olarak kullanılan çeşitli argo ve küfür kelimelerinde yer alır. Fiilin yapısı incelendiğinde, «от-» [ot-] ön eki "bir şeyi tamamlamak, uzaklaşmak veya bir şeyden kurtulmak" anlamlarını taşır. «-ярить» [ya-rit'] veya «-ирить» [i-rit'] ise eyleme güç, yoğunluk veya tamamlanmışlık katan ve çoğunlukla argo fiillerde görülen bir fiil ekidir. «-ся» [sya] ise fiili dönüşlü (reflexive) hale getirerek eylemin özne tarafından kendisine yapıldığını veya öznenin bu eylemden başarıyla faydalandığını gösterir. Dolayısıyla, kelime yapısal olarak "bir şeyi kaba bir şekilde başından savmak, kendini bir durumdan başarıyla kurtarmak" anlamını taşır. Kelimenin kökenindeki bu müstehcenlik, fiile yoğun bir kaba ve küçümseyici ton katmaktadır.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

«Отмандяриться» [at-man-dya-rit'-sya] fiili, Rus argosunda ve halk dilinde yüksek derecede kaba ve küfürlü bir ifade olarak kabul edilir. Genellikle, bir kişinin sorumluluktan, görevden, hoş olmayan bir işten veya zor bir durumdan ustaca, kurnazca veya hatta yüzsüzce kaçındığını, kendini sıyırdığını belirtmek için kullanılır. Bu fiil, eylemin sadece gerçekleştiğini değil, aynı zamanda bunu yapan kişinin bunu bir beceri veya arsızlıkla başardığını ima eder. Özellikle erkekler arasındaki samimi ancak kaba sohbetlerde, askeri ortamda, hapishane jargonunda (феня [fe-nya]) veya zorlu çalışma koşullarının olduğu ortamlarda yaygındır. Kişinin tembelliğini, başkalarını aldatma yeteneğini veya sisteme karşı gelme becerisini vurgulayabilir. Bu ifade, kaçınma eyleminin olumsuz bir nitelik taşıdığını (sorumluluktan kaçma) ancak aynı zamanda bu eylemi gerçekleştiren kişiye yönelik, bir tür küçümseme veya "işini bilme" arasında değişen bir tavrı da yansıtabilir. Rus dilinde müstehcen ifadelerin, pragmatik olarak yalnızca öfke veya aşağılama değil, aynı zamanda şaşkınlık, onay (ironik bir şekilde) veya bir durumu vurgulama amacıyla da kullanıldığı bilinmektedir.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).