Отмандякиваться
(Otmandyakivat'sya)- Sorumluluktan kaçınmak, işten kaytarmak, paçayı sıyırmak: Kendisine verilen bir görevi, sorumluluğu veya taahhüdü kaba ve pervasız bir tavırla yerine getirmekten kaçınmak, ertelemek veya başkasının üzerine atmak.
1. Örnek Cümle:- Он постоянно отмандякивается от работы, делает вид, что занят. [on pas-ta-yan-na at-man-dya-ki-vat'-sya at ra-bo-tı, dze-la-yet vit, şto za-nyat]
- O sürekli işten kaytarıyor, meşgul gibi yapıyor.
2. Örnek Cümle:- Хватит отмандякиваться! Иди и сделай то, что тебе поручили. [hva-tit at-man-dya-ki-vat'-sya! i-di i sdye-lay to, şto ti-bya pa-ru-çi-li]
- Kaytarmayı bırak! Git ve sana verilen şeyi yap.
- Bir durumdan veya tartışmadan kaba bir şekilde sıyrılmak, kendini kenara çekmek: Hoşlanılmayan bir konuşmadan, tartışmadan veya zor bir durumdan laubali, umursamaz veya küçümseyici bir tutumla uzaklaşmak.
1. Örnek Cümle:- Он попытался отмандякиваться от разговора о своих долгах, но ему не дали. [on pa-pı-tal-sya at-man-dya-ki-vat'-sya at raz-ga-vo-ra a sva-yih dal-gah, no ye-mu ni da-li]
- Borçları hakkındaki konuşmadan sıyrılmaya çalıştı ama ona izin vermediler.
2. Örnek Cümle:- Каждый раз, когда речь заходит о помощи, он начинает отмандякиваться. [kaj-dıy raz, kag-da re-ç za-ho-dit a po-ma-şi, on na-çi-na-yet at-man-dya-ki-vat'-sya]
- Yardım konusu açıldığında, her seferinde kenara çekilmeye başlıyor.
- Kendini söküp atmak
- Kendini kurtarmak
- Reddetmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Отмандякиваться
Latin Transkripsiyonu: Otmandyakivat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [at-man-dya-ki-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Fiil, Rus argosunda kadın cinsel organını ifade eden son derece kaba bir kelime olan манда [man-da] kökünden türemiştir. Bu kök, пизда [piz-da] kadar yaygın olmasa da, Rusçanın en ağır küfür köklerinden biri olarak kabul edilir (Plutser-Sarno, 2005). Kelimenin yapısı şu şekildedir: от- [at-] ön eki, "-den/dan uzaklaşmak, -den/dan ayrılmak" anlamını verir. -ива- [-i-va-] eki fiili süreklilik ve tekrarlama ifade eden bitmemiş bir görünüme (imperfective aspect) sokar. -ся [-sya] dönüşlülük veya edilgenlik ekidir ve eylemin özne üzerinde gerçekleştiğini veya öznenin kendini bir şeyden uzaklaştırdığını belirtir. Dolayısıyla, kelimenin literal anlamı "kaba bir şekilde kendini bir şeyden uzaklaştırmak, kendini sıyırmak" olarak özetlenebilir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Отмандякиваться [at-man-dya-ki-vat'-sya] kelimesi, özellikle sorumluluklardan, görevlerden, hoş olmayan durumlardan veya tartışmalardan kaba, pervasız ve genellikle pasif-agresif bir tavırla kaçınmayı ifade eder (Levin, 1986). Bu kelime, yeraltı jargonu ve hapishane argosu olan феня [fe-nya] kültüründe de kendine yer bulmuştur; burada bireyin otoriteye veya dayatılan kurallara karşı direnme, işten kaytarma veya sorumluluktan kurtulma çabalarını mizahi veya alaycı bir şekilde dile getirmek için kullanılır (Chalidze, 1977; Mokienko & Nikitina, 2000). Kelimenin kökündeki ağır küfür unsuru, ifadenin kullanıldığı bağlama son derece kaba ve aşağılayıcı bir ton katar. Bu, konuşucunun kaçındığı şeye veya kişiye karşı duyduğu büyük bir küçümsemeyi veya umursamazlığı yansıtır. Genellikle konuşma dilinde, özellikle argo kullanan erkek grupları arasında yaygındır ve resmi ortamlarda kullanılması kabul edilemez olarak görülür. Post-Sovyet döneminde dilin genel olarak daha liberalleşmesiyle, bu tür kaba ifadeler günlük konuşmada daha sık duyulmaya başlanmıştır (Zemskaya, 1996).
4. KAYNAKÇA
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).