Описаться
(Opisat'sya)- Üzerine işemek, altını ıslatmak (İstemsiz idrar yapma): Korku, hastalık, yaşlılık veya çocukluk gibi nedenlerle idrarını istemsizce kaçırmak.
1. Örnek Cümle:- Ребенок описался ночью, потому что ему приснился кошмар. [ri-byo-nak a-pi-sal-sya noç-yu, pa-ta-mu şto ye-mu pris-nil-sya kaş-mar]
- Çocuk gece altını ıslattı çünkü kabus görmüştü.
2. Örnek Cümle:- Старик так ослаб, что часто описывается. [sta-rik tak as-lab, şto ças-ta a-pi-sa-yit-sya]
- İhtiyar o kadar zayıfladı ki sık sık altını ıslatıyor.
- Korkudan altına yapmak, ödlekçe kaçmak (Aşırı korkmak veya dehşete kapılmak): Genellikle argo veya kaba dilde, çok korktuğu için altına işediğini ima etmek. Aşırı korkuyu abartılı bir şekilde ifade etmek. (Özellikle `обоссаться` kelimesi daha çok bu anlamda kullanılır.)
1. Örnek Cümle:- Когда он увидел медведя, он чуть не описался от страха. [kag-da on u-vi-dyel myed-vye-dya, on çut' nye a-pi-sal-sya at stra-ha]
- Ayıyı gördüğünde korkudan az kalsın altına işeyecekti.
2. Örnek Cümle:- Этот фильм такой страшный, что можно обоссаться. [e-tat fil'm ta-koy straş-nıy, şto moj-na a-ba-ssat'-sya]
- Bu film o kadar korkunç ki insan altına işeyebilir.
3. Örnek Cümle:- Он так смеялся, что чуть не обоссался. [on tak smye-yal-sya, şto çut' nye a-ba-ssal-sya]
- O kadar güldü ki az kalsın altına işeyecekti.
- Üzerine işemek / Altını ıslatmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Описаться
Latin Transkripsiyonu: Opisat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [a-pi-sat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Fiil `описаться` [a-pi-sat'-sya], `писать` [pi-sat'] kökünden türemiş bir edilgen (perfective) fiildir. Rusçada `писать` [pi-sat'] fiili iki ana anlama gelir: "yazmak" ve "işemek". `О-` (o-) ön eki genellikle bir eylemin tamamlanmasını, kapsamasını veya bazen bir hata yapmayı gösterir. Edilgen `-ся` (-sya) son eki ise eylemin kendine yönelik olduğunu veya istemsizce gerçekleştiğini belirtir. Bu nedenle, `описаться` kelimesi dar anlamda "yazıda hata yapmak" (daha eski veya daha az yaygın bir kullanım) veya, günümüzdeki baskın anlamıyla, "istemsizce üzerine işemek/altını ıslatmak" anlamına gelir.
Daha kaba ve yoğun bir eş anlamlısı olan `обоссаться` [a-ba-ssat'-sya] ise, "işemek" veya "çiş yapmak" anlamına gelen son derece kaba bir fiil olan `ссать` [ssat'] kelimesinden türemiştir. `Обо-` (obo-) ön eki burada eylemin tamamlandığını veya tam anlamıyla gerçekleştiğini vurgular. `Описаться` kelimesi daha tarafsız bir bağlamda (örneğin bir çocuğun yatağını ıslatması) kullanılabilirken, `обоссаться` kelimesi her zaman güçlü, kaba ve çoğu zaman aşağılayıcı bir çağrışım taşır; esas olarak aşırı korku veya tamamen kontrol kaybı nedeniyle istemsiz idrar yapmayı ifade eder. Her iki fiil de eylemin istemsiz doğasını vurgular.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
`Описаться` [a-pi-sat'-sya] ve onun daha kaba eşdeğeri `обоссаться` [a-ba-ssat'-sya] kelimeleri, Rus günlük konuşma diline ve argo diline derinlemesine kök salmıştır; temel olarak aşırı korkuyu veya ani, kontrol edilemez fizyolojik bir tepkiyi ifade etmek için kullanılırlar. `Описаться` kelimesi, nadir veya arkaik bağlamlarda yazım hatasına atıfta bulunabilse de, baskın anlamı "üzerine işemek" veya "istemsiz idrar yapmak"tır; bu durum genellikle korku, zayıflık veya bebeklik gibi durumlarla ilişkilendirilir. Bu kullanım, kontrol kaybını, baskı altında vücut fonksiyonlarını yönetememe durumunu ifade eder.
`Обоссаться` [a-ba-ssat'-sya] kelimesinin kullanımı ise bu kavramı çok daha yüksek bir kabalık ve yoğunluk derecesine taşır. İdrar yapma fiilini anlatan en temel ve kaba fiillerden biri olan `ссать` [ssat'] kelimesinden türeyen `обоссаться`, şiddetli, çoğu zaman korku kaynaklı ve tamamen kontrol dışı bir şekilde üzerine işeme eylemini açıkça belirtir. Plutser-Sarno (2005) bu tür ifadeleri Rus ağır dilinin çekirdeğinde sınıflandırır ve bunların aşırı duygu veya küçümsemenin güçlü belirteçleri olarak yapısal anatomilerini vurgular. Elistratov (2000) ve Mokienko & Nikitina (2000) da `обоссаться` kelimesini, güçlü ifade işlevi ve kibar söylemden ayrılması nedeniyle kesinlikle argo ve jargon alanına yerleştirirler.
Kültürel olarak, korkudan altına işemek birçok toplumda yaygın bir klişedir ve nihai dehşeti, korkaklığı veya çaresizliği ifade eder. Rus kültüründe, özellikle gayri resmi veya sert ortamlarda, `обоссаться` kelimesini kullanmak, bu tür bir durumu aktarmanın içgüdüsel, pervasız bir yoludur. Bu sadece tanımlayıcı değil, aynı zamanda genellikle değerlendirici bir yargı da taşır, özneyi tamamen donakalmış veya beceriksiz olarak tasvir eder. Bu ifade, arkadaşlar arasında gayri resmi ortamlarda "çok korkunçtu" veya "inanılmaz komikti" gibi durumları abartılı bir şekilde ifade etmek için kullanılabilir; öyle ki kişi duygularına o kadar yenik düşmüştür ki "neredeyse altına işeyecekti". Örneğin, birisi "я чуть не обоссался от страха" [ya çut' ni a-ba-ssal-sya at stra-ha] (korkudan az kalsın altına işeyecektim) veya "я чуть не обоссался от смеха" [ya çut' ni a-ba-ssal-sya at smye-ha] (gülmekten az kalsın altına işeyecektim) diyebilir. Bu abartılı kullanım, Levin'in (1986) ağır ifadelerin pragmatik analizinde tartıştığı gibi, Rus dilindeki bu tür güçlü fiillerin ifade gücünü vurgular. Şok edici değer, iletişimsel etkisinin ayrılmaz bir parçasıdır.
İkisi arasında ayrım yapmak önemlidir: `описаться` bir çocuğun kazasını mutlaka aşırı korkuyu ima etmeden tanımlamak için kullanılabilirken, `обоссаться` neredeyse münhasıran korkuya, şoka veya ezici duygulara verilen yoğun, çoğu zaman aşağılayıcı ve kontrolsüz bir tepkiye işaret eder ve çok daha saldırgan ve kaba kabul edilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müsteşcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).