Обсереться
(Obseret'sya)- Kendini bokla kirletmek / Altına etmek (Gerçek anlam): Fiziksel olarak dışkı ile kendini kirletmek.
1. Örnek Cümle:- Он так испугался, что чуть не обсерелся. [on tak is-pu-gal-sya, şut' ni ap-si-ret'-sya]
- O kadar korktu ki neredeyse altına edecekti.
- Çok korkmak / Ödü patlamak / Altına sıçmak (Mecazi anlam): Aşırı derecede korkmak, paniğe kapılmak, büyük bir korku yaşamak veya bir şeyden çekinmek.
1. Örnek Cümle:- Когда он увидел начальника, он обсерелся от страха. [kag-da on u-vi-del na-çal'-ni-ka, on ap-si-ret'-sya at stra-ha]
- Amirini görünce korkudan altına sıçtı (ödü patladı).
2. Örnek Cümle:- Да ты что, обсерелся что ли? [da tı şto, ap-si-rel-sya şto li?]
- Ne o, ödün mü patladı (altına mı sıçtın)? / Korktun mu yoksa?
- Kendini boklamak / Altına etmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Обсереться
Latin Transkripsiyonu: Obseret'sya
Okunuşu ve Vurgu: [ap-si-ret'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Rusça fiil обсереться [ap-si-ret'-sya], Slav dillerinde ortak olan ve dışkılama eylemini ifade eden срать [srat'] (ya da yaygın mastar formu сереть [si-ret']) kökünden türemiştir. Bu kök, Proto-Slavca *sьrati fiiline dayanır. Fiilin başına eklenen об- [ap] ön eki, eylemin tamamen, etrafı saracak şekilde veya her yeri kaplayacak biçimde gerçekleştiğini vurgular. Fiilin sonundaki -ся [-sya] eki ise dönüşlülük (reflexivity) belirtir, yani eylemin kişinin kendine yönelik olduğunu veya kendi üzerinde gerçekleştiğini ifade eder. Dolayısıyla, kelimenin tam anlamıyla karşılığı "kendini bokla tamamen kirletmek" veya "altına etmek"tir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Обсереться [ap-si-ret'-sya] fiili, Rus argosunda ve kaba dilde oldukça güçlü bir ifade olup, hem fiziksel bir eylemi hem de aşırı korku veya panik halini mecazi olarak anlatmak için kullanılır. Kelimenin temelinde, dışkılama gibi kontrol dışı ve aşağılayıcı bir fizyolojik tepki yatar. Bu tür ifadeler, birçok dilde olduğu gibi Rusçada da kişinin kontrolünü kaybetmesini, aciz duruma düşmesini veya maruz kaldığı yoğun korkuyu vurgulamak amacıyla kullanılır. Plutser-Sarno (2005) gibi kaynaklar, bu tür müstehcen kelimelerin yapısını ve yoğunluğunu analiz ederken, onların yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda duygusal ve psikolojik bir durumu da betimlediğini belirtir.
Sosyodilbilimsel açıdan incelendiğinde, bu kelime, Rus toplumunda korku ve çaresizliği ifade etmede başvurulan en kaba ve aşağılayıcı yöntemlerden biridir. Genellikle, bir kişinin beklenmedik bir durum karşısında yaşadığı yoğun dehşeti, utancı veya beceriksizliği alaycı veya öfkeli bir tonda dile getirmek için kullanılır. Örneğin, birinin bir sınavdan veya önemli bir görevden başarısız olması durumunda, bu ifade kişinin korkudan veya baskıdan dolayı "çuvalladığını" veya "beceremediğini" belirtmek için de mecazi olarak kullanılabilir. Uspensky (1994) tarafından incelenen "ekspresif frazeolojinin mitolojik boyutu" bağlamında, bedensel atıklarla ilgili bu tür kelimelerin, arkaik ve ilkel çağlardan bu yana insanların duygusal yoğunluğunu ifade etme biçimi olarak süregeldiği görülebilir.
Dil oyunları ve pragmatik analiz bağlamında Levin (1986), bu tür "müstehcen ifadelerin" sadece kaba birer kelime olmadığını, aynı zamanda konuşucunun içinde bulunduğu ruh halini, muhatabına yönelik hislerini ve toplumsal normlara karşı bir reddedişi de içerdiğini vurgular. Kelime, kişinin "ödünün patlaması" veya "büyük bir fiyasko yaşaması" gibi durumları aktarmak için abartılı bir dil kullanımı sunar ve bu yönüyle oldukça ekspresiftir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).