Обмандовываться
(Obmandovıvatsya)- Kendi yalanlarına dolanmak, yalanlarında boğulmak: Söylediği yalanlar yüzünden kendini içinden çıkılmaz, karmaşık ve gülünç bir duruma sokmak. Kişinin kendi hileleri veya yanlış beyanları yüzünden kafasının karışması veya rezil olması. Küfürlü ve alaycı bir ifadedir.
1. Örnek Cümle:- Он так много врал, что совсем обмандовался и теперь не помнит, что кому говорил. [on tak mnoga vral, şto safsem ab-man-do-vı-vat'-sya i teper' ni pomnit, şto ka-mu gav-a-ril]
- O kadar çok yalan söyledi ki, kendi yalanlarına tamamen dolandı ve şimdi kime ne söylediğini hatırlamıyor.
2. Örnek Cümle:- Хватит обмандовываться, признайся уже во всём! [hvatit ab-man-do-vı-vat'-sya, priz-naysya uje va fsyom!]
- Kendi yalanlarına dolanmayı bırak, artık her şeyi itiraf et!
3. Örnek Cümle:- Каждый раз, когда он пытается выкрутиться из ситуации, только больше обмандовывается. [kaj-dıy raz, kag-da on pı-ta-yet-sya vık-ru-tit-sya iz sit-u-a-tsii, tol-ka bol'-şe ab-man-do-vı-vat'-sya]
- Durumdan sıyrılmaya çalıştığı her seferinde, sadece daha da kendi yalanlarına dolanıyor.
- Kendi yalanlarına dolanmak / Kendi yalanlarında karışmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Обмандовываться
Latin Transkripsiyonu: Obmandovyvatsya
Okunuşu ve Vurgu: [ab-man-do-vı-vat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu fiil, Rusçanın en kaba ve müstehcen küfür köklerinden biri olan kadın cinsel organı anlamına gelen пизда [piz-da] kelimesinin türevi olan манда [man-da] sözcüğünden türemiştir. Fiilin yapısı incelendiğinde, ‘об-’ (ob-) ön eki, bir eylemin bir şeyi sarması, kaplaması veya bir durumun tamlığını ifade etmesi anlamlarını taşır. ‘-овывать’ (-ovyvat') son eki, eylemin sürekliliğini veya tekrarını belirten bir fiil ekidir. ‘-ся’ (-sya) ise eylemin özne tarafından kendisine yapıldığını veya öznenin bir duruma düştüğünü gösteren dönüşlü (refleksif) bir ektir. Dolayısıyla, kelimenin birebir ve kaba etimolojik anlamı "kendini манда [man-da] ile kaplamak", "манда [man-da] içine girmek" veya "tamamen манда [man-da] olmak" şeklinde yorumlanabilir. Bu yapı, Plutser-Sarno'nun çalışmalarında Rusçadaki müstehcen kelimelerin yapısal anatomisi üzerine yaptığı analizlerle örtüşmektedir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Обмандовываться» fiili, kişinin kendi yalanları, hileleri veya aptalca davranışları sonucunda kendini umutsuz, karmaşık ve içinden çıkılmaz bir duruma sokmasını ifade eden aşırı kaba ve aşağılayıcı bir argo terimdir. Bu kelime, konuşmacının ilgili kişiye duyduğu derin öfkeyi, küçümsemeyi ve çaresizliği vurgular. Kelimenin kökenindeki манда [man-da] sözcüğünün yarattığı karmaşa, iğrençlik ve nahoşluk çağrışımları, kişinin kendi yalanlarına dolanarak yarattığı durumun ciddiyetini ve vahametini mecazi olarak artırır.
Rus argosunda ve gündelik dilde, özellikle de erkekler arasındaki samimi ve gayri resmi sohbetlerde sıkça rastlanan bu ifade, Levin'in "Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine" adlı eserinde belirttiği gibi, fiilsiz kovma cümlelerinin ve pasif-agresif yapıların pragmatik analizine uygun düşer. Kişi, kendi akılsızca eylemleriyle kendini rezil bir duruma düşürdüğünde veya yalanlarını o kadar çok birbirine karıştırır ki artık neyin doğru neyin yanlış olduğunu kendisi bile ayırt edemediğinde bu fiil kullanılır. Bu tür ifadeler, Zemskaya'nın 20. yüzyıl sonu Rus dilindeki değişimlerle ilgili gözlemlerinde de belirtildiği gibi, toplumsal hoşnutsuzluğun ve otorite karşıtlığının dilsel bir dışavurumu olarak da görülebilir.
Hapishane kültürü ve yeraltı dünyası argosu olan феня [fe-nya] içerisinde benzer kaba ve müstehcen köklere dayanan birçok ifade bulunmaktadır. Ancak «обмандовываться» doğrudan bir феня [fe-nya] terimi olmaktan ziyade, genel Rus küfürlü dilinin güçlü ve yaygın bir parçasıdır. Kriminolojik çalışmalarda (örneğin Chalidze'nin çalışmaları), suçlu psikolojisinin ve dış dünyaya karşı duyulan küçümsemenin dile yansıması olarak bu tür yoğun ifadelerin sıklığına dikkat çekilir. Kişinin kendi yalanlarına dolanması, aynı zamanda bir tür kendini sabote etme eylemi olarak da algılanır ve kelime bu durumu en ağır biçimde ifade eder.
4. KAYNAKÇA
- Chalidze, V. (1977). Criminal Russia: Essays on Crime in the Soviet Union. Random House.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen Иfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).