Крыть матом
(Krıt' matom)- Ağır küfürler etmek / Ana avrat sövmek / Küfür yağdırarak azarlamak: Birine durmaksızın, yüksek sesle ve son derece kaba ifadelerle küfretmek.
1. Örnek Cümle:- Начальник так разозлился, что начал крыть всех матом. [na-çal'-nik tak ra-za-zli3-lsya, şto na-çal krıt' fseh ma-tam]
- Müdür o kadar öfkelendi ki herkese ana avrat sövmeye başladı.
2. Örnek Cümle:- Перестань крыть меня матом и объясни нормально! [pi-ri-stan' krıt' mi-nya ma-tam i ab-yas-ni nar-mal'-na]
- Bana küfür yağdırmayı kes de düzgünce açıklama yap!
- Küfürle kaplamak / Küfür yağmuruna tutmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Крыть матом
Latin Transkripsiyonu: Krıt' matom
Okunuşu ve Vurgu: [krıt' ma-tam]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Deyim, eylem bildiren крыть [krıt'] (üzerini örtmek, kaplamak, çatmak) fiili ile матом [ma-tam] (küfürle, kaba dille) kelimesinin birleşmesiyle oluşmuştur. Buradaki крыть [krıt'] fiili, Eski Doğu Slavcasında çatı örtmek veya bir nesnenin üzerini bütünüyle kaplamak anlamına gelir; mecazen ise muhatabını adeta küfürden bir katmanla sarmayı ve baskılamayı ifade eder. İkinci unsurun kökeni ise tarihsel olarak anne figürüne ve kutsal değerlere dayanan küfür kalıplarından türemiştir. Slav dilbiliminde bu kök, aynı zamanda yüksek sesle bağırmak veya feveran etmek anlamındaki Proto-Slavca yapılara da bağlanmaktadır. Kalıp, etimolojik olarak birinin üzerine aralıksız ve ağır biçimde küfür boca etmek anlamını taşır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus toplumsal tarihinde kamuya açık alanlarda ve resmi kurumlarda ağır küfürler etmek öteden beri toplumsal bir tabu sayılmış; Çarlık ve Sovyet dönemlerinde kamu düzenini bozma (holiganlık) kapsamında yasal yaptırımlara tabi tutulmuştur. Buna karşın cezaevi kültürü, yani феня [fe-nya] argosu, askeri kışlalar, ağır sanayi şantiyeleri ve erkek egemen sokak ortamlarında bu eylem otorite kurma ve öfke patlaması yaşama biçimi olarak kökleşmiştir. Крыть матом [krıt' ma-tam] ifadesi, sıradan bir argo söz söylemenin ötesinde, bir kimseye durmaksızın, bağırarak ve en kaba küfürlerle saldırma durumunu tanımlar. Hiyerarşik ilişkilerde amirlerin astlarını azarlarken sınırları aşmasını veya sokak kavgalarındaki sözel şiddeti ifade etmek için sıkça kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Dal, V. I. (1863-1866). Толковый словарь живого великорусского языка (Yaşayan Büyük Rus Dilinin Açıklamalı Sözlüğü).
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Küfür Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.