Красная шапочка
(Krasnaya şapoçka)- Sifilis (Frengi / Zührevi hastalık): Cinsel organda oluşan lezyon ve kızarıklıklardan dolayı sifilis hastalığına verilen alaycı argo ad.
1. Örnek Cümle:- Он подцепил красную шапочку в том клубе. [on pat-tsi-pil kras-nu-yu şa-paç-ku v tom klu-be]
- O kulüpte frengi kaptı.
2. Örnek Cümle:- Врач сразу понял, что у пациента красная шапочка. [vraç sra-zu po-nyal, şto u pa-tsi-yen-ta kras-na-ya şa-paç-ka]
- Doktor hastada frengi olduğunu hemen anladı.
- Kırmızı Başlıklı Kız / Kırmızı Küçük Şapka
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Красная шапочка
Latin Transkripsiyonu: Krasnaya şapoçka
Okunuşu ve Vurgu: [kras-na-ya şa-paç-ka]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
İfade, Rusça kırmızı anlamına gelen красный [kras-nıy] sıfatının dişil formu olan красная [kras-na-ya] ile şapka, başlık anlamına gelen шапка [şap-ka] sözcüğünün küçültme eki almış biçimi olan шапочка [şa-paç-ka] kelimelerinin birleşmesinden oluşur. Köken olarak dünyaca ünlü Kırmızı Başlıklı Kız (Красная Шапочка [kras-na-ya şa-paç-ka]) masalına dayanır. Medikal ve sokak argosunda ise kelime mecazi bir anlam kaymasına uğrayarak sifilis, yani frengi (сифилис [si-fi-lis]) hastalığını tanımlamak için kullanılmıştır. Hastalığın birinci evresinde penis başı üzerinde oluşan kızarıklık, iltihap ve şankr lezyonunun görünümü ile kırmızı bir başlık arasındaki görsel benzerlik bu metaforik ifadenin doğmasına zemin hazırlamıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Tıp dünyası ile sokak ve hapishane argosu (феня [fe-nya]) arasındaki etkileşimde cinsel yolla bulaşan hastalıkları adlandırmak için mizahi ve örtmeceli (eufemizik) yapılar sıkça üretilmiştir. Ağır, utanç verici veya damgalayıcı olarak görülen sifilis [si-fi-lis] gibi hastalıklardan doğrudan bahsetmek yerine, edebiyat ve halk masallarından bilinen masum terimlerin kullanılması sokak kültüründeki mizahi yaklaşımların ve dil oyunlarının (языковая игра [ya-zı-ko-va-ya ig-ra]) bir parçasıdır. Kırmızı renk hastalığın getirdiği inflamasyon ve döküntüleri simgelerken, шапочка [şa-paç-ka] sözcüğü doğrudan organın anatomik baş kısmına işaret eder. Sovyetler Birliği dönemi ve sonrasında şehir argosunda ve gençlik jargonunda zührevi enfeksiyonları hafife almak, alay etmek veya durumu gizlemek amacıyla yaygın biçimde tercih edilmiştir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.