Кому мать, а кому ебёна мать
(Komu mat, a komu yobyona mat)- Çifte standart, adaletsiz dağılım ve kayırmacılık (İsyan/Bıkkınlık ifadesi): Bir grubun veya kişinin el üstünde tutulurken, diğerinin en kötü muameleye maruz kalması veya en zor koşullarda çalıştırılması durumu.
1. Örnek Cümle:- Начальство опять выписало премии только своим любимчикам. Кому мать, а кому ебёна мать. [na-çal'-stva a-pyat' vı-pi-sa-la prye-mii tol'-ka sva-im lyu-bim-çi-kam. ka-mu mat, a ka-mu yi-byo-na mat]
- Yönetim yine sadece kendi gözdelerine prim yazdı. Kimine ana, kimine dert tasa (adaletini sikeyim böyle işin).
2. Örnek Cümle:- Одни в тепле сидят, а мы на морозе траншею копаем. Кому мать, а кому ебёна мать. [ad-ni f tip-lye si-dyat, a mı na ma-ro-zi tran-şe-yu ka-pa-yim. ka-mu mat, a ka-mu yi-byo-na mat]
- Birileri sıcakta oturuyor, biz ise ayazda hendek kazıyoruz. Kimine hayat güzel, bize gelince feleğin sillesi.
- Kaderin ve şansın adaletsizliği (Kadersizlik/Şanssızlık): Hayatın bazı insanlara karşı çok cömert, bazılarına karşı ise son derece acımasız davranmasını özetleyen kaba deyiş.
1. Örnek Cümle:- Брат его бизнес открыл, а он всю жизнь в долгах. Кому мать, а кому ебёна мать. [brat yi-vo biz-nis at-krıl, a on fsu jizn' v dal-gah. ka-mu mat, a ka-mu yi-byo-na mat]
- Kardeşi iş kurup zengin oldu, bu ise ömrü boyunca borç içinde. Kimine talih güler, kimini hayat siker.
- Kimine öz anne, kimine sikilmiş anne
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Кому мать, а кому ебёна мать
Latin Transkripsiyonu: Komu mat, a komu yobyona mat
Okunuşu ve Vurgu: [ka-mu mat, a ka-mu yi-byo-na mat]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu ifade, Rusçada yönelme durumu bildiren кому [ka-mu] (kime), anne anlamına gelen мать [mat] ve Rusça küfürlü dilin en aktif köklerinden biri olan ебать [yi-bat'] (sikmek) fiilinden türemiş edilgen sıfat yapısındaki ебёна [yi-byo-na] (sikilmiş) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Deyim, Rus halk kültüründe çok eski ve yaygın bir atasözü olan Кому мать, а кому мачеха [ka-mu mat, a ka-mu ma-çi-ha] (Kimine öz anne, kimine üvey anne) ifadesinin kaba ve küfürlü bir kelime oyunuyla deforme edilmiş halidir. Klasik atasözündeki üvey anne anlamına gelen мачеха [ma-çi-ha] kelimesinin yerine, sokak dilinin en sert küfür kalıplarından olan ебёна мать [yi-byo-na mat] getirilerek ifadenin vurgusu ve isyan tonu maksimum seviyeye çıkarılmıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus toplumsal yaşamında adalet duygusunun zedelendiği, kayırmacılığın, çifte standartların ve kaderin cilvelerinin insanları feci şekilde ayırdığı durumlarda bu deyiş bir başkaldırı ve kabulleniş nidası olarak kullanılır. Özellikle Sovyetler Birliği döneminde çalışma kamplarında (Gulag), askeri kışlalarda, fabrikalarda ve ağır şantiye koşullarında, yöneticilerin veya sistemin insanlara eşit davranmadığını belirtmek için yaygınlaşmıştır. Sistem tarafından kayrılan, rahat işlere verilen veya sürekli ödüllendirilen kesim için "öz anne" (şefkat gösteren, koruyan) benzetmesi yapılırken; ezilen, sömürülen veya şanssız olan taraf için ise sert bir küfürle nitelenen "sikilmiş anne" benzetmesi uygun görülmüştür. Bu ifade, Rus halkının otoriteye karşı hissettiği çaresiz öfkeyi, kaderciliği ve kara mizah anlayışını yansıtan en karakteristik sokak argosu örneklerinden biridir.
4. KAYNAKÇA
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).