Хрен с кем бывало
(Hren s kem bıvalo)- Arsızca, küstahça, pervasızca, hiçbir şey olmamış gibi davranarak: Özellikle uygunsuz, cesur, alışılmadık veya kaba bir şeyi, sanki daha önce hiç yapılmamış, hiçbir kuralı çiğnememiş veya hiçbir sonucu olmayacakmış gibi bir tavırla yapmak veya davranmak. Aşırı pervasızlık, saygısızlık veya pişkinlik ifade eder.
1. Örnek Cümle:- Он залез на стол и начал танцевать, хрен с кем бывало! [on za-lez na stol i na-çal tan-sa-vat', hren s kem bı-va-la!]
- Masaya çıktı ve dans etmeye başladı, hiçbir şey olmamış gibi! (Pervasızca!)
2. Örnek Cümle:- Сынок, ты чего это делаешь? Хрен с кем бывало! [sı-nok, tı çe-vo e-ta de-la-yeş? hren s kem bı-va-la!]
- Oğlum, ne yapıyorsun sen öyle? Hiç kimsenin başına gelmemiş gibi! (Ne küstahlık!)
- Kimsenin başına gelmemiş gibi (sanki)
- Kiminle olmuş (ki)? (Pervasızca)
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Хрен с кем бывало
Latin Transkripsiyonu: Hren s kem bıvalo
Okunuşu ve Vurgu: [hren s kem bı-va-la]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
İfade, Rusçada turp anlamına gelen ve kaba bir ünlem veya 'lanet olsun' anlamında kullanılan хрен [hren] kelimesi ile, 'ile/ile birlikte' anlamındaki с [s] edatı, 'kim' anlamındaki кем [kem] zamiri ve 'olmuştu/yaşanmıştı' anlamındaki бывало [bı-va-la] fiilinin birleşiminden oluşur. Kelime öbeği, 'kiminle olmuş (sanki)?' gibi rhetorical bir soru formuyla 'böyle bir şey hiç yaşanmamış gibi' anlamını kuvvetlendirir. Хрен [hren] kelimesi, Rus argosunda daha ağır küfürlerin (örneğin erkek cinsel organı anlamına gelen хуй [huy] kelimesinin) yerini tutan bir örtmece (eufemizm) olarak sıkça kullanılır ve ifadenin küstah, pervasız tonunu pekiştirir. Kökü Proto-Slavca *xrěnъ kelimesine dayanır ve turp bitkisini ifade eder.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Bu ifade, Rus argosunda ve kaba konuşmada, bir kişinin yaptığı eylemi sanki daha önce hiç yapılmamış, hiçbir kuralı çiğnememiş veya hiçbir sonucu olmayacakmış gibi, aşırı bir pervasızlık, küstahlık veya pişkinlikle gerçekleştirdiğini anlatmak için kullanılır. İfade, genellikle şaşkınlık, onaylamama veya bir tür meydan okumayı içerir. Yapılan eylemin alışılmadık, yersiz veya cüretkar olduğunu vurgularken, aynı zamanda eylemi yapan kişinin umursamaz tavrını betimler. Deyim, 'hiçbir şey olmamış gibi' ya da 'kimsenin başına gelmemiş gibi' anlamındaki ни с кем не бывало [ni s kem ni bı-va-la] yapısının daha kaba ve vurgulu bir versiyonu olarak işlev görür. Örneğin, birisi toplum kurallarına aykırı bir şey yaptığında ve bunu hiçbir şey olmamış gibi umursamazca sürdürdüğünde bu ifade kullanılır. Bu tavır, özellikle Sovyet sonrası dönemdeki toplumsal değişimlerle birlikte normlara ve otoriteye karşı gelişen umursamazlığı veya bireysel çıkarların ön plana çıkmasını yansıtan bir dilsel dışavurum olarak da değerlendirilebilir.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).