1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Хересу бутылку и хуем по затылку
Latin Transkripsiyonu: Heresu butılku i huyem po zatılku
Okunuşu ve Vurgu: [he-re-su bu-tıl-ku i hu-yem pa za-tıl-ku]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

Bu tabir, Rusçada yoğun bir küçümseme, reddetme veya birini kaba bir şekilde başından savma anlamına gelen, ağır küfür içeren bir atasözü veya deyimdir. İfade, şeri (Jerez) şarabına atıfta bulunan «херес» [he-res] kelimesinden türetilen «хересу» (bir şişe şeri) ve «бутылка» [bu-tıl-ka] (şişe) kelimelerini, Rusçanın en temel küfür köklerinden biri olan «хуй» [huy] (erkek cinsel organı) kelimesinin datif hali «хуем» [hu-yem] (yarakla/sikle) ile «по затылку» [pa za-tıl-ku] (enseye) ifadesini birleştirir. Dolayısıyla, kelime kelime çevrildiğinde “Bir şişe Jerez şarabı ve enseye bir yarak” gibi anlamsız ve absürt bir yapı ortaya çıkar. Ancak ifadenin gücü ve anlamı bu absürtlükten ve zıtlıkların birleşiminden ileri gelir. Bu türden zıt anlamlı öğeleri bir araya getirerek ironik ve aşağılayıcı bir etki yaratma, Rus ekspresif frazeolojisinin belirgin bir özelliğidir.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

«Хересу бутылку и хуем по затылку» ifadesi, Rusça konuşulan toplumlarda aşırı küçümseme, hor görme veya birini ya da bir durumu tamamen reddetme ihtiyacı hissedildiğinde başvurulan, oldukça kaba ve sokak diline ait bir deyimdir. Bu ifade, muhatabın varlığını veya söylediklerini tamamen önemsiz kılmak, onu kovmak ya da kendi görüşünü ona dayatmak için kullanılır. Pragmatik açıdan Y. I. Levin'in müstehcen ifadeler üzerine yaptığı çalışmalarda ele aldığı gibi, doğrudan bir eylem olmaktan ziyade, konuşmacının duyduğu derin bıkkınlığı, öfkeyi veya küçümsemeyi dile getiren pasif-agresif bir sözel eylemdir. İfadenin içerdiği «хуй» [huy] kelimesinin aşırı kaba doğası, deyime yüksek derecede bir şiddet ve kesinlik katmaktadır. Sannikov'un dil oyunları üzerine analizlerinde belirtildiği gibi, Rus argosu ve folklörü, tekerlemeler ve ritmik yapılar kullanarak güçlü duygusal mesajlar iletmeye eğilimlidir. Bu ifade de kısmen ritmik ve akılda kalıcı yapısıyla benzer bir amaca hizmet eder. Kriminal jargonda (феня [fe-nya]) ve genel yeraltı kültüründe de bu türden kaba ve doğrudan ifadeler, hiyerarşiyi ve üstünlüğü belirtmek veya bir düşmanlığı ifade etmek için yaygın olarak kullanılmıştır. İfadenin “şarap” (херес [he-res]) gibi nispeten zararsız bir öğeyle başlayıp ardından gelen aşırı kaba ve fiziksel çağrışım, söylemin küçümseyici ve yıkıcı gücünü artırır.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
• Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата. Limbus Press.
• Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).
• Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).