Где Была Совесть, Там Волос Вырос
(Gde Bıla Sovest', Tam Volos Vıros)- Ahlaki çöküntü ve vicdansızlığı alaycı ve iğneleyici bir şekilde ifade eden atasözü: Bir kişinin vicdanını tamamen kaybetmesi durumunda, bu ahlaki boşluğun yerini çıkarcılık, oportünizm veya basitçe önemsiz ve istenmeyen özelliklerin aldığını iğneleyici bir dille belirtir. Genellikle ahlaki değerleri hiçe sayarak başarıya ulaşan veya rahatça yaşayan kişileri tanımlamak için kullanılır.
1. Örnek Cümle:- Ему всё равно, что о нём говорят, где была совесть, там волос вырос. [ye-mu fsyo rav-no, şto a nyom ga-va-ryat, gde bı-la so-vest', tam vo-los vı-ras]
- Onun hakkında ne söyledikleri umurunda bile değil, vicdanı olmadığı yerde tüy bitti.
2. Örnek Cümle:- Не жди от него сострадания, старая поговорка гласит: где была совесть, там волос вырос. [nye jdi at ni-vo sas-tra-da-ni-ya, sta-ra-ya pa-ga-vor-ka gla-sit: gde bı-la so-vest', tam vo-los vı-ras]
- Ondan merhamet bekleme, eski atasözü der ki: vicdanı olmayan yerde tüy biter.
- Vicdanın olduğu yerde, orada tüy/saç bitti.
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Где была совесть, там волос вырос
Latin Transkripsiyonu: Gde Bıla Sovest', Tam Volos Vıros
Okunuşu ve Vurgu: [gde bı-la so-vest', tam vo-los vı-ras]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu atasözü, Rusçada yaygın olarak kullanılan kelimelerin birleşimiyle oluşmuştur. İfade kelimesi kelimesine "Vicdanın olduğu yerde, orada tüy/saç bitti" anlamına gelir. İfadenin ana bileşenleri şunlardır:
- Где [gde]: "Nerede" anlamına gelen bir yer zarfıdır.
- была [bı-la]: "Olmak" fiilinin (быть [bıt']) dişi tekil geçmiş zaman çekimidir.
- совесть [so-vest']: "Vicdan", "ahlaki bilinç" anlamına gelir. Maksim Vasmer'in etimoloji sözlüğüne göre (Vasmer, 1986), Proto-Slavca *sъvěstь kökünden gelir ve "bilmek, tanımak" anlamındaki *věděti ile "birlikte" anlamındaki *sъ- önekinin birleşiminden türemiştir. Bu kelime, kişinin kendini ve eylemlerini yargılama yeteneğini, içsel ahlaki muhakemesini ifade eder.
- там [tam]: "Orada" anlamına gelen bir yer zarfıdır.
- волос [vo-los]: "Tüy" veya "saç" anlamına gelir. Proto-Slavca *volsъ kökenlidir.
- вырос [vı-ras]: "Büyümek", "çıkmak", "yetişmek" fiilinin (вырасти [vı-ras-ti]) eril tekil geçmiş zaman çekimidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
"Где была совесть, там волос вырос" ifadesi, Rus kültüründe ahlaki çöküntüyü, ilkesizliği ve oportünizmi alaycı ve iğneleyici bir dille eleştiren derin bir atasözüdür. Bu ifade, bir kişinin vicdanını tamamen yitirmesi durumunda, bu ahlaki boşluğun yerini değersiz, gereksiz veya hatta istenmeyen bir şeyin (sembolik olarak tüy veya saç) aldığını ima eder.
Atasözü, kelimenin tam anlamıyla saçın çıkmasını değil, vicdan gibi asil bir değerin yerini önemsiz, bazen de rahatsız edici veya çirkin bir şeyin almasını metaforik olarak anlatır. Bu durum, vicdanı olmayan kişilerin, ahlaki değerleri hiçe sayarak veya başkalarının zararına olacak şekilde çıkar peşinde koşarak hayatta kalması veya hatta başarılı olması şeklindeki gözlemlere dayanır. Burada "tüy/saç", hızla büyüyen, belki de istenmeyen veya bakımsız bir şeyi temsil ederek ahlaki bir boşluğun ürünü olan yozlaşmayı simgeler.
Bu türden keskin ve iğneleyici ifadeler, Rus ekspresif frazeolojisinin önemli bir parçasıdır ve Boris Uspensky'nin (1994) Rusça'daki mitolojik ve çoğu zaman karanlık çağrışımları olan deyimler üzerine yaptığı analizlerle örtüşür. Atasözü, toplumdaki ahlaki erozyona karşı duyulan hayal kırıklığını, teslimiyeti ve küçümsemeyi ifade etmek için popüler bir araç olarak hizmet eder.
Vladimir Elistratov'un (2000) Rus Argosu Sözlüğü ve Mokienko & Nikitina'nın (2000) Büyük Rus Jargonu Sözlüğü gibi kaynaklar, bu türden halk deyişlerinin gündelik dildeki ve argo kullanımdaki yerini ortaya koymaktadır. İfade, doğrudan hapishane argosu (феня [fe-nya]) olmasa da, onunla aynı sert ve uzlaşmaz tonu taşır. Özellikle Sovyet ve post-Sovyet dönemlerinde, ahlaki tavizlerin hayatta kalmak için kaçınılmaz hale geldiği zamanlarda, bu atasözü vicdanın değerini yitirmesi ve ahlaki pusulanın şaşması durumunu eleştirel bir şekilde yansıtmıştır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Uspensky, B. A. (1994). Мифологический аспект русской экспрессивной фразеологии (Rus Ekspresif Frazeolojisinin Mitolojik Boyutu).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.