Где была совесть, там волос вырос
(Gde bıla sovist, tam volas vıras)- Vicdanını tamamen kaybetmek, utanmazlaşmak, ahlaksızlaşmak: Bir zamanlar ahlaklı olduğu düşünülen bir kişinin, zamanla tamamen yozlaşarak her türlü kötü eylemi vicdan azabı duymadan yapması.
1. Örnek Cümle:- Он так изменился, что где была совесть, там волос вырос. [on tak iz-mi-nil-sya, şto gdye bı-la so-vist', tam vo-las vı-ras]
- O kadar değişti ki, vicdanının olduğu yerde tüy bitmiş (iyice ahlaksızlaşmış).
2. Örnek Cümle:- Да что с него взять, у него давно где была совесть, там волос вырос. [da şto s ni-vo vzyať, u ni-vo dav-no gdye bı-la so-vist', tam vo-las vı-ras]
- Ondan ne bekleyeceksin ki, çoktan vicdansızlaşmış o.
- Tamamen yozlaşmış, kokuşmuş (kişi veya durum): Bir durumun veya bir kişinin ahlaki olarak dip noktaya ulaşması, geri dönülemez bir şekilde bozulması.
1. Örnek Cümle:- В этой конторе уже давно где была совесть, там волос вырос, ничего честного не дождёшься. [v e-toy kan-to-re u-je dav-no gdye bı-la so-vist', tam vo-las vı-ras, ni-çe-vo çes-na-va nye da-jdyoş-sya]
- Bu işte çoktan vicdansızlık diz boyu olmuş, dürüst bir şey bekleme.
- Nerede vicdan vardı, orada tüy/kıl büyüdü.
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Где была совесть, там волос вырос
Latin Transkripsiyonu: Gde bıla sovist, tam volas vıras
Okunuşu ve Vurgu: [gdye bı-la so-vist', tam vo-las vı-ras]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu ifade, Rusçada 'nerede' anlamına gelen где [gdye], 'vardı' anlamına gelen была [bı-la], 'vicdan' anlamına gelen совесть [so-vist'], 'orada' anlamına gelen там [tam], 'tüy' veya 'kıl' anlamına gelen волос [vo-las] ve 'büyüdü' anlamına gelen вырос [vı-ras] kelimelerinden oluşur. Deyimsel olarak 'vicdanın olduğu yerde tüy bitti' şeklinde birebir çevrilebilir. Волос [vo-las] kelimesinin burada özellikle 'kasık kılı' veya 'ayıp yerdeki tüy' çağrışımı yaparak cinsel ve ahlaki bir düşüşü imlemesi etimolojik bağlamda önemlidir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Bu söz, Rus argosunda ve halk dilinde yaygın olarak kullanılan son derece kaba ve alaycı bir deyimdir (поговорка [pa-ga-vor-ka]). Kişinin vicdanını tamamen kaybettiğini, utanmaz, ahlaksız veya dejenereler seviyesine düştüğünü vurgular. Genellikle, bir zamanlar dürüst veya ahlaklı olduğu düşünülen birinin, zamanla tamamen yozlaştığını, her türlü utanmaz eylemi hiçbir vicdan azabı çekmeden yapmaya başladığını ifade etmek için kullanılır. İfade, vicdanın yerini cinsel çağrışımlı 'tüy' veya 'kıl'ın almasıyla, kişinin ahlaki olarak çürümüşlüğünü ve hayvani içgüdülere teslim olduğunu mizahi ama sert bir şekilde ima eder. Sokak dilinde, 'senin vicdanının olduğu yerde artık kıl bitmiş' gibi ağır hakaretamiz bir anlam taşır. Konuşanın derin bir hayal kırıklığı, tiksinti veya alay duygusunu yansıtır.