Едри твою за ногу
(Edri tvoyu za nogu)- Hay aksi, siktir, lanet olsun (Şaşkınlık, öfke veya hayal kırıklığı bildiren nida): Bir işin ters gitmesi, bir aletin bozulması veya beklenmedik olumsuz bir durum karşısında refleks olarak kullanılan nida.
1. Örnek Cümle:- Да едри твою за ногу, опять мотор заглох посреди дороги! [da yid-ri tva-yu za no-gu, a-pyat' ma-tor za-gloh pa-sri-di da-ro-gi]
- Hay sikeyim böyle işi, yolun ortasında motor yine stop etti!
2. Örnek Cümle:- Едри твою за ногу, ну как мы могли забыть ключи дома? [yid-ri tva-yu za no-gu, nu kak mı mag-li za-bıt' klyu-çi da-ma]
- Siktir ya, anahtarları evde nasıl unutabiliriz?
- Seni gidi, bacağını sikeyim (Karşıdaki kişiye yönelik sitemkar veya kızgın hitap): Muhatabın yaptığı bir hataya, sakarlığa veya aptallığa karşı duyulan öfkeyi göstermek için kullanılan hitap sözü.
1. Örnek Cümle:- Ах ты, едри твою за ногу, опять весь чай на документы пролил! [ah tı, yid-ri tva-yu za no-gu, a-pyat' ves' çay na da-ku-myen-tı pra-lil]
- Seni gidi bacağını sikeyim, bütün çayı yine evrakların üzerine döktün!
2. Örnek Cümle:- Куда ты лезешь, едри твою за ногу, без очереди? [ku-da tı le-ziş, yid-ri tva-yu za no-gu, byez o-çi-ri-di]
- Nereye giriyorsun bacağını sikeyim, sırasız sırasız?
- Bacağını sikeyim / Ayağından sikeyim
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Едри твою за ногу
Latin Transkripsiyonu: Edri tvoyu za nogu
Okunuşu ve Vurgu: [yid-ri tva-yu za no-gu]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Bu ifade, Rusçadaki en ağır tabulardan biri olan mat kökenli ебать твоих предков / ебать твою мать (ananı sikeyim) küfrünün örtmece (eufemizm) yoluyla yumuşatılmış ve deforme edilmiş bir varyasyonudur. Rusça argo morfolojisinde ебать (sikmek) fiili, doğrudan sansür süzgecine takılmamak ve toplum içinde daha rahat kullanılabilmek amacıyla fonetik olarak benzeşen едрить [yidrit'] (veya едрить-мадрить) fiiliyle ikame edilmiştir. Benzer şekilde, küfrün hedefindeki kutsal ve dokunulmaz figür olan anne (мать) kelimesi de cümleden çıkarılarak yerine anlamsız ama kafiyeli olan за ногу (bacağından / ayağından) edat grubu getirilmiştir. Böylece kelime kökensel olarak "bacağını sikeyim" veya "ayağından sikeyim" anlamına gelen yapısal bir deformasyona uğramıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sosyolengüistiğinde bu tür ifadeler, ağır küfürlerin (mat) toplumsal kabul görecek düzeyde filtrelenmesiyle oluşan "yarı-küfür" (полумат) veya "zararsızlaştırılmış küfürler" kategorisinde değerlendirilir. Kelimenin kökeni kırsal Rusya folkloruna ve köylü ağzına dayanır. Tarihsel olarak pagan inanışlarında lanetlerin doğrudan söylenmesinin kötü şans getireceğine olan inanç nedeniyle küfürlerin bu şekilde yönünün değiştirilmesi yaygın bir pratiktir. 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Sovyet döneminin sonlarında şantiyelerde, fabrikalarda ve askeri ortamlarda sıklıkla duyulan bu kalıp, günümüzde günlük sokak dilinde, komedi dizilerinde ve halk arasında sansüre uğramadan televizyonlarda dahi kısmen kullanılabilen, öfkeyi dışa vurmaya yarayan popüler bir nidadır. Çok ağır bir hakaret içermemekle birlikte, kaba ve sokak ağzına ait bir üsluptur.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).