Доссаться
(Dossatsya)- Korkaklık veya pısırıklık yüzünden başına iş açmak (Korka korka belasını bulmak): Sürekli korktuğu, inisiyatif almadığı ya da pısırıkça davrandığı için en sonunda kaçınılmaz olan kötü bir sonuçla yüzleşmek.
1. Örnek Cümle:- Ну что, доссался? Из-за твоей вечной трусости нас всех попёрли. [nu şto, das-sal-sya? iz-za tva-yey vyeç-nay tru-sas-ti nas fseh pa-pyor-li]
- Ne oldu, korka korka belanı buldun mu sonunda? Senin şu bitmek bilmeyen korkaklığın yüzünden hepimizi kovdular.
2. Örnek Cümle:- Он доссался до того, что теперь боится на улицу выйти. [on das-sal-sya da ta-vo, şto ti-pyr' ba-it-sya na u-li-tsu vıy-ti]
- Korka korka işi öyle bir raddeye getirdi ki (belasını buldu), şimdi sokağa çıkmaya korkuyor.
- İşerken yakalanmak veya fiziksel olarak işeme eylemi yüzünden bela almak: Uygunsuz bir yerde tuvalet ihtiyacını giderirken yakalanıp ceza yemek ya da rezil olmak.
1. Örnek Cümle:- Доссался в подъезде, поймали и заставили всё мыть. [das-sal-sya v pad-yezd-ye, pay-ma-li i zas-ta-vi-li fsyo mıt']
- Apartman boşluğuna işerken belasını buldu; yakalayıp her yeri herifi temizlettiler.
- İşeye işeye (veya korka korka) hak ettiği belayı bulmak / limitine ulaşmak
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Доссаться
Latin Transkripsiyonu: Dossatsya
Okunuşu ve Vurgu: [das-sat'-sya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
Kelime, Rusçada hem fiziksel olarak "işemek" hem de mecazi olarak "korkmak, pısmak, cesaret edememek" anlamına gelen kaba ссать [ssat'] fiiline, bir eylemin nihai (ve genellikle olumsuz) bir sınıra, sınıra ulaşarak sonuçlanmasını bildiren до- [da-] ön ekinin ve dönüşlülük bildiren -ся [-sya] ekinin getirilmesiyle türetilmiştir. Tarihsel olarak Proto-Slavca сьцати [s'tsati] kökenine dayanan fiil, yüzyıllar boyunca halk ağzında işeme eylemini kabaca ifade etmek için kullanılmış; Sovyet dönemi sokak argosunda ise aşırı korkudan altına kaçırma durumuna atıfla korkaklık ve pısırıklık anlamını kazanmıştır.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
Rus sokak dilinde ve yeraltı kültüründe, özellikle de hapishane jargonu olarak bilinen феня [fe-nya] sisteminde, korkaklık en büyük zayıflık ve şerefsizlik belirtilerinden biri kabul edilir. Kendini koruyamayan, sürekli korkup sinen kişilere aşağılayıcı bir ifade olarak ссыкун [ssı-kun] (korkak, altına işeyen) denir. Доссаться [das-sat'-sya] fiili de bu sosyokültürel bağlamda, bir kişinin sürekli pısması, korkak davranması veya durması gereken yeri bilmeyip "korkakça işler yapması" sebebiyle kaçınılmaz olarak hak ettiği cezayı bulmasını, en sonunda kendi korkaklığının kurbanı olmasını ifade eder. Rus dilinin küfür yapısında до- [da-] ön ekiyle kurulan diğer eylemlerde olduğu gibi (örneğin допиздеться [da-piz-dyet'-sya] - konuşa konuşa belasını bulmak), burada da yapılan eylemin (yani korkmanın veya altına işemenin) bardağı taşıran son damla olması ve kişiyi felakete sürüklemesi söz konusudur. Nadiren de olsa, kelime gerçek anlamıyla uygunsuz bir yerde işerken yakalanmak veya bu eylem yüzünden başını belaya sokmak durumunu anlatmak için de kullanılır.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского argо (Rus Argosu Sözlüğü).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language.
- Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.