Домандовываться
(Domandovıvat'sya)- Sürekli takılmak, kusur bulmak, eleştirmek, bıktırana kadar uğraşmak: Birine sürekli olarak küçük şeyler yüzünden sataşmak, onu eleştirmek veya rahatsız etmek; bu durum genellikle karşıdaki kişiyi bezdirir veya sinirlendirir.
1. Örnek Cümle:- Хватит домандовываться до каждой мелочи, дай спокойно работать! [hva-tit da-man-do-vı-vats-ya da kaj-doy myel-a-çi, day spa-koy-na ra-bo-tat']
- Her küçük şeye takılmayı bırak, rahatça çalışmama izin ver!
2. Örnek Cümle:- Она постоянно домандовывалась до него, чтобы он наконец сделал ремонт. [a-na pas-ta-yan-na da-man-do-vı-va-las' da ni-vo, şto-bı on na-ka-nyets zdyel-al rye-mont]
- Sürekli ona takılıyordu ki sonunda tadilat yapsın.
- Israrla talep etmek, musallat olmak, bir şey elde edene kadar peşini bırakmamak: Birinden bir şeyi ısrarla istemek, onu rahatsız ederek veya baskı yaparak amacına ulaşmaya çalışmak.
1. Örnek Cümle:- Он домандовался до премии, теперь всем надоедает своими рассказами. [on da-man-do-val-sya da pryem-ii, tyep-yer' vsyem na-a-ye-dayet svai-mi ras-ka-za-mi]
- Ödülü koparana kadar musallat oldu, şimdi herkese hikayeleriyle dert oluyor.
2. Örnek Cümle:- Не домандовывайся до учителя, он и так уставший. [nye da-man-do-vı-vay-sya da u-çi-tyel-ya, on i tak us-tav-şiy]
- Öğretmene musallat olma, zaten yorgun.
- Kendini zorla talep etmek / Israrla istemek
- (Bir şeye) kadar kendini talep etmek / Israr etmek
1. KELİME VE FONETİK
Kiril Yazılışı: Домандовываться
Latin Transkripsiyonu: Domandovyvat'sya
Okunuşu ve Vurgu: [da-man-do-vı-vats-ya]
2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)
«Домандовываться» fiili, kökenini Latince «demandare» (talep etmek, görevlendirmek) fiilinden alan ve Rusçaya Fransızca veya Almanca üzerinden geçmiş «мандат» [man-dat] (mandat, yetki) veya «командовать» [ka-man-do-vat'] (emretmek, komuta etmek) gibi kelimelerle aynı kökten geldiği düşünülen bir yapıdır. Fiil, «до-» (do-) ön ekini, «-манд-» kökünü ve yaygın tekrarlayan eylem gösteren «-овыва-/-ыва-» son ekini ve dönüşlülük/edilgenlik/intransitiflik belirten «-ся» (sya) ekini içerir. Ön ek «до-» eylemin belirli bir noktaya kadar yapılmasını veya tamamlanmasını ima ederken, «-овыва-/-ыва-» son eki eylemin sürekli veya tekrarlı bir şekilde gerçekleştiğini vurgular. «-ся» eki ise eylemin özne üzerinde yoğunlaştığını, kendi kendine veya bir başkasına karşı yapıldığını, genellikle de istenmeyen bir sonuca yol açtığını gösterir. Bu kökensel yapı, kelimenin temelinde «sürekli talep etmek, ısrarla istemek, bir sonuca ulaşıncaya kadar baskı yapmak» anlamını taşır. Kelimenin «манда» [man-da] köküyle herhangi bir etimolojik bağlantısı bulunmamaktadır; bu sadece bir ses benzerliğidir. Vasmer'in etimolojik çalışmalarına göre, bu tür fiiller genellikle yabancı kökenli emir veya talep bildiren kelimelerden türemiştir. Elistratov ve Mokienko & Nikitina gibi argoyu inceleyen sözlükler, kelimenin resmi olmayan, olumsuz bir bağlamda sürekli talep etme veya rahatsız etme eylemini tanımladığını belirtir.
3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE
«Домандовываться» kelimesi, Rus argosunda ve halk dilinde, bir kişiye sürekli olarak takılarak, eleştirerek, kusur bularak veya ısrarlı taleplerle rahatsızlık vererek belirli bir sonuca ulaşma eylemini ifade eder. Bu fiil, genellikle karşıdaki kişinin sabrını taşıran, bıktıran ve çoğu zaman küçük düşürücü veya aşağılayıcı bir tavrı tanımlar. Eylemin sürekli ve tekrarlayıcı doğası, kelimenin barındırdığı olumsuz ve yıpratıcı anlamı pekiştirir. Zemskaya'nın 20. yüzyıl Rus dilindeki değişimlere dair gözlemleri, bu tür informal kelimelerin Post-Sovyet dönemde, otoriteye veya başkalarına karşı duyulan bıkkınlık ve pasif-agresif tutumları ifade etmede yaygınlaştığını göstermektedir. Bu kelime, Levin'in müstehcen ifadeler üzerine yaptığı analizlerde bahsettiği gibi, doğrudan bir küfür olmasa da, söylenene karşı duyulan güçlü bir hoşnutsuzluğu ve sıkıntıyı dile getiren bir araç olarak işlev görür. Hapishane argosunda (феня [fe-nya]) veya sokak jargonda, birinin sürekli bir şey talep etmesi, başkalarını rahatsız etmesi ve onlara musallat olması, kişinin zayıf karakterini veya sürekli başkalarına bağımlılığını vurgulamak için kullanılabilir. Bu tür davranışlar, özellikle hiyerarşik yapının olduğu ortamlarda, kişinin statüsünü düşürebilir veya toplumdan dışlanmasına neden olabilir. Kelime, bir tür psikolojik tacizi, sürekli eleştiri bombardımanını veya aşırı beklentilerle birini boğmayı tarif eder. Sannikov'un dil oyunları üzerine yaptığı çalışmalarda belirttiği gibi, bu tür fiiller bazen alaycı bir tonda da kullanılabilir, ancak genellikle ciddi bir rahatsızlığı ifade eder.
4. KAYNAKÇA
- Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго.
- Levin, Y. I. (1986). Об обсценных выражениях русского языка (Rus Dilinin Müstehcen İfadeleri Üzerine).
- Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона.
- Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).
- Vasmer, M. (1986). Etymological Dictionary of the Russian Language. (Rus Dilinin Etimolojik Sözlüğü).
- Zemskaya, E. A. (1996). Русский язык конца XX столетия (20. Yüzyılın Sonunda Rus Dili).