1. KELİME VE FONETİK

Kiril Yazılışı: Десятиэтажный мат
Latin Transkripsiyonu: Desyatietajnıy mat
Okunuşu ve Vurgu: [dye-sya-ti-e-taj-nıy mat]

2. ETİMOLOJİK KÖKEN (KÖKENBİLİM)

İfade, Rusçada "on" anlamına gelen десяти- [dye-sya-ti-] öneki ile "kat" veya "bina katı" anlamına gelen этаж [e-taj] kelimesinden türetilen десятиэтажный [dye-sya-ti-e-taj-nıy] (on katlı) sıfatı ve genel sövgü, ağır küfür anlamındaki мат [mat] kelimesinin birleşmesinden oluşur. Rusçada binaların yüksekliğini tanımlamak için kullanılan kat (этаж [e-taj]) kavramı, mecazi anlamda sözlü ifadenin uzunluğunu, karmaşıklığını ve katmanlı yapısını betimlemek amacıyla küfür jargonuna aktarılmıştır. Mimari bir terimin dilsel bir abartı (hiperbol) olarak argoya dahil edilmesi, peş peşe sıralanan küfürlerin devasa ve aşılması güç bir yapı gibi yükseldiği algısını yaratır.

3. SOSYOKÜLTÜREL BAĞLAM VE TARİHÇE

Rus sövgü kültüründe tek bir küfür kelimesi veya basit bir hakaret yerine, farklı küfür köklerinin dilbilgisel kurallara uygun biçimde birbirine eklenerek uzun cümleler halinde kurulması sıkça görülen bir edimsel olgudur. Bu tür uzun ve ritmik sövgü dizilerine yeryüzündeki katmanlaşmaya veya çok katlı binalara benzetme yapılarak трехэтажный [tryoh-e-taj-nıy] (üç katlı), пятиэтажный [pya-ti-e-taj-nıy] (beş katlı) veya abartılı bir biçimde десятиэтажный [dye-sya-ti-e-taj-nıy] (on katlı) denmektedir. Sayı arttıkça sövgünün uzunluğu, yaratıcılığı, hakaret dozu ve öfke şiddeti de artar.

Tarihsel süreçte özellikle ordu, denizcilik, inşaat alanları ve hapishane kültürü gibi eril ve sert hiyerarşilerin egemen olduğu mecralarda bu tür katlı küfürlerin kullanımı bir tür sözel ustalık ve otorite kurma aracı olarak görülmüştür. Sovyetler Birliği döneminde sanayileşme ve toplu konut hamleleriyle inşa edilen çok katlı binalar (хрущёвка [hruş-şof-ka] gibi yapılar), halkın zihninde yüksek katlı mimari imgesini pekiştirmiş ve bu durum gündelik argo dile de yansımıştır. Günümüzde ifade, sadece on katlı olması şart olmaksızın, durmaksızın savrulan, son derece kaba, uzun ve kompleks sövgü kombinasyonlarını tanımlamak için deyimsel bir kalıp olarak kullanılmaktadır.

4. KAYNAKÇA

• Elistratov, V. S. (2000). Словарь русского арго (Rus Argosu Sözlüğü).
• Mokienko, V. M., & Nikitina, T. G. (2000). Большой словарь русского жаргона (Büyük Rus Jargonu Sözlüğü).
• Plutser-Sarno, A. (2005). Большой словарь русского мата (Büyük Rus Mat Sözlüğü). Limbus Press.
• Sannikov, V. Z. (1999). Русский язык в зеркале языковой игры (Dil Oyunlarının Aynasında Rus Dili).